Η ΠΙΟ ΑΠΟΤΡΟΠΑΙΗ ΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ  ΑΝΤΙ-ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ

Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΗΝ ΖΑΓΟΡΙΤΣΑΝΗ

ΜΑΡΤΙΟΣ 1905: ΜΑΖΙΚΗ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ 80 ΑΜΑΧΩΝ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ  ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΠΕΤΑΝ ΒΑΡΔΑ ΜΕ ΕΝΤΟΛΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ  ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗ

Η Ζαγορίτσανη ερειπωμένη


  Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΗΘΙΚΟΥ ΑΥΤΟΥΡΓΟΥ 

"Η Ζαγορίτσανη ήταν ένα χωριό από 600 πάνω κάτω σπίτια βουλγάρικα και ελληνικά. Στην εκκλησία μια Κυριακή λειτουργούσαν οι Βούλγαροι, μια οι Έλληνες. Στο τέλος οι δικοί μας έμειναν μόνο εξήντα σπίτια κι αυτοί άρχισαν να δειλιούν.Ήταν οι χειρότεροι Βούλγαροι της επαρχίας μου.

Οταν ο Βάρδας απεφάσισε την τιμωρία τους έγραψε και του έστειλα τα ονόματα των δικών μας για να μην τους πειράξη. Την παραμονή της 25ης Μαρτίου του 1905 κρύφτηκε στο απέναντι του χωριού δάσος με τριακόσιους πάνω κάτω άντρες μεταξύ των οποίων ήταν κι ο καπετάν Καούδης, ο καπετάν Μακρής, ο καπεταν Μπουλούκος, ένας ληστής Γαύδας με το παιδί του κι άλλοι πολλοί. Πρωί πρωί μπαίνουν στο χωριό κι αρχίζει το τουφέκι.

  Οσους αντιστέκονται τους σκοτώνουν και βάζουν φωτιά στα σπίτια. Εκείνη την ημέρα σκοτώθηκαν 79 Βούλγαροι και δυστυχώς και μερικοί δικοί μας σλαβόφωνοι μεν αλλά πολύτιμοι. Δικοί μας δεν σκοτώθηκαν πολλοί…. έτσι οι δικοί μας έμειναν ελεύθεροι και σεργιάνιζαν σκοτώνοντας όλη μέρα στο χωριό.."

 Aπόσπασμα από τα απομνημονεύματα του Μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη (σελ 74)
   

Αναστάς Γιάνκωφ, οπλαρχηγός VMRO

     Η κωμόπολη  Ζαγορίτσανη (Zagorichani, Загоричани, σημερινή Βασιλειάδα), βρίσκεται 25 χιλιομ. Β.Α. της Καστοριάς (Κόστουρ), κοντά στα χωριά Κλεισούρα, Λιθιά και Λέχοβο. Στην Ζαγορίτσανη γεννήθηκε  ο Ντίμιταρ Μπλαγκόεφ (Димитър Благоев 1854-1924)) μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του Βαλκανικού εργατικού κινήματος, ιδρυτής του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος Βουλγαρίας (1903) και πρώτος γενικός γραμματέας του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού κόμματος (1919). Η Βουλγαρική πόλη Μπλαγκόεφγκραντ (Blagoevgrad)  φέρει τιμητικά το όνομά του.

   Η Ζαγορίτσανη είναι γενέτειρα αρκετών άλλων διάσημων Βουλγάρων όπως οι επαναστάτες  του VMRO  Αναστάς Γιάνκωφ (Анастас Янков, 1857-1906), Κούζο Στέφωφ (Кузо Стефов, 1875-1902) και Πέταρ Πογκόντσεφ (Петър Погончев). 

   Εδώ γεννήθηκε και ο Ντίμιταρ Σπίρωφ (Димитър Спиров), μεγαλέμπορος και  ευεργέτης που ανήγειρε με έξοδά του τον Πατριαρχικό ναό του Αγίου Στεφάνου της Βουλγαρικής Εξαρχίας στην Κωνσταντινούπολη.

    Στις αρχές του 20ου αι. η Ζαγορίτσανη είχε 2.500 κάτοικους (700 σπίτια). Ολοι ήσαν Βουλγαρόφωνοι. Το 90% των κατοίκων είχε προσχωρήσει στην Βουλγαρική Εξαρχία. Υπηρχε Βουλγαρικό σχολείο και εκκλησία. Περίπου 60 οικογένειες Γκρεκομάνων παρέμεναν πιστές στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης: Ηθικός αυτουργός

   Τον Ιούλιο του 1903  η Ζαγορίτσανη εξεγείρεται κατά των Οθωμανών και συμμετέχει στην επανάσταση του Ιλιντεν. Κατά την καταστολή της εξέγερσης ο Τουρκικός στρατός πολιορκεί το χωριό χωρίς επιτυχία επί 24 ώρες. Στην συνέχεια με την άφιξη πυροβολικού από τα Μπίτολα το κανονιοβολεί  για αντίποινα. Τα περισσότερα σπίτια καταστρέφονται και 150 κάτοικοι σκοτώνονται.

  Το επαναστατικό λάβαρο της εξέγερσης του Ιλιντεν κατασκευάσθηκε στην Ζαγορίτσανη από την υφάντρια Masa Grancharova. Διασώθηκε και φυλάσσεται στο μουσείο της MPO (Macedonian Patriotic Organization) στην πολιτεία Indiana των ΗΠΑ.

  Ακολουθεί η περίοδος της ένοπλης σύγκρουσης με το Ελληνομακεδονικό κομιτάτο (1904-1908). Στην γειτονική Καστοριά βρίσκεται εγκατεστημένος ο φανατικός Ελληνας  μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης, διαβόητος για τα αντιβουλγαρικά του αισθήματα.

  Ο Καραβαγγέλης σε συνεργασία με τις ελληνικές μισθοφορικές συμμορίες που δρουν στην δυτική Μακεδονία αποφασίζει να αιματοκυλίσει το μεγάλο Εξαρχικό χωριό. Παραδίνει στον Βάρδα κατάλογο προγραφών καθώς και κατάλογο των πατριαρχικών που έπρεπε να εξαιρεθούν από την σφαγή.

 

ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

Ντίμιταρ Νπλαγκόεφ

Ο παλιός ναός του Αγ. Βασιλείου

 Βουλγαρικό δοκίμιο αφιερωμένο στα θύματα της Ζαγορίτσανης

    ΤΡΟΜΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

   Τα χαράματα της 25ης Μαρτίου 1905 η φοβερή τραγωδία αρχίζει να εκτυλίσσεται στο μαρτυρικό χωριό . Η συγκεκριμμένη ημερομηνία δεν ήταν τυχαία. Επιλέχθηκε για συμβολικούς λόγους λόγω της  εορτής της ελληνικής ανεξαρτησίας. Ηταν ακόμα νύχτα όταν από το γειτονικό δάσος εφορμά ισχυρή καταδρομική ομάδα  250 μισθοφόρων του Ελληνομακεδονικού κομιτάτου με επικεφαλής τον διαβόητο Κρητικό οπλαρχηγό καπετάν Γεώργιο Τσόντο-Βάρδα.  Στην ομάδα που αποτελείτο αποκλειστικά από έλληνες συμμετέχουν οι εξής οπλαρχηγοί με τις συμμορίες τους:

  

ΑΠΟ 16 ΚΑΙ ΠΑΝΩ ΚΑΝΕΝΑΣ ΖΩΝΤΑΝΟΣ

   Μόλις το χωριό κυκλώθηκε  το σύνθημα της επίθεσης δόθηκε με σάλπισμα. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε ακουστεί παρόμοιο σάλπισμα από απόσπασμα που του Τουρκικού στρατού που έψαξε τα σπίτια για κρυμμένα όπλα χωρίς αποτέλεσμα. Οι κάτοικοι στην αρχή δεν ανησύχησαν. Η περιγραφή που ακολουθεί προέρχεται από το ημερολόγιο του Παύλου Γύπαρη  (Αναμνήσεις Παύλου Γύπαρη, Κ. Βακαλόπoυλος σελ. 127)

" Το πρώτο σπίτι τινάχτηκε στις φλόγες απ' τον Μακρή. Μετά ένα-ένα στην σειρά η νύχτα έγινε φωτεινότερη από την μέρα...Δεν άκουγε κανέναν κανείς. Πάνα απ' τις μπόμπες, τις σφαίρες  και τα ουρλιαχτά υψώθηκε μόνο η φωνή του Τσόντου. Τόσο δυνατή που την άκουσε η μισή Ζαγορίτσανη: Από δεκάξι και πάνω κανείς ζωντανός"

      Ο "Μακεδονομάχος"  Καούδης γράφει στα απομνημονεύματά του (σελ. 98) :

"Αφηνίασαν μερικοί και δεν τον ακούγανε. Ο Πούλακας με την παρέα του, ο Κουκουλάκης, ο Σκουντρής, όποιον εύρισκαν τον σκοτώναν"

     Ενας άντρας του  Πούλακα σημειώνει στο ημερολόγιό του:

" Χορτάσαμε την ημέρα αυτήν να σφάζουμε" (Ράπτης σελ.338)

 

    Οι Ελληνες συμμορίτες σφάζουν, καίνει και κυρίως πλιατσικολογούν, για τρείς ολόκληρες ώρες. Αναγκάζονται να σταματήσουν όταν αντιλαμβάνονται ότι πλησιάζει Τουρκικό απόπασμα από το διπλανό χωριό Κουμανίτσοβο (Λιθιά). Οι "γενναίοι" σφαγείς των αμάχων Βουλγάρων τρέπονται σε φυγή μαζί με 27 αιχμαλώτους. Πίσω τους αφήνουν ένα πυρπολημένο χωριό και τους δρόμους γεμάτους πτώματα.

   Ο Ελληνοκομιτατζής Ηλίας Καπετανάκης θυμάται:  (Ράπτης σελ. 343)

" Θυμάμαι πως περνούσαμε τους δρόμους του χωριού για να φύγουμε και σε κάθε δρόμο εύρισκες 8-10 πτώματα, γυναίκες και παιδιά να μοιρολογάνε"

   Στο βουνό σφαγιάζουν με ιδιαίτερη αγριότητα τους 27 αιχμάλωτους. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Βούλγαροα ιερέας του χωριού. Το αποτρόπαιο έργο αναλαμβάνει ο "Μακεδονομάχος"  Παύλος Πατρός:

"Ο Πατρός είχε και το μαχαίρι και την λόγχη. Βάζει λοιπόν την λόγχη στο γκρά και αρχίζει να λογχίζει τους αιχμάλωτους στην γραμμή"  (Καραβίτης τ. Α΄σελ. 237)

  

   Το χρονικό της σφαγής υπάρχει και σε διπλωματικό έγγραφο του Αυστριακού Προξενείου Μοναστηρίου με ημερομηνία 12-4-1905:

"Η Ελληνική συμμορία ξεθεμελίωσε το χωριό το πρωϊ της 7ης τρέχοντος μηνός (νέα ημερομηνία), αφού επιτέθηκε το χάραμα από πολλές πλευρές ταυτόχρονα. Οταν οι κάτοικοι άκουσαν σάλπισμα πίστεψαν πως ένα τμήμα του Τουρκικού στρατού έφθασε στο χωριό, πολλοί μάλλιστα βγήκαν να το υποδεχθούν αλλά πυροβολήθηκαν αμέσως. Οι Ελληνες έβγαλαν όσους μπόρεσαν από τα σπίτια καθώς και γυναικόπαιδα και τους σκότωσαν με βάρβαρο τρόπο. Οσα σπίτια δεν μπόρεσαν να καταλάβουν τα ανατίναζαν με δυναμίτη ή τα πυρπόλησαν.

Επί πλέον περίπου 20 άντρες οδηγήθηκαν στο βουνό όπου και σφαγιάσθηκαν. Ταυτόχρονα πήραν λάφυρα, πλιατσικολόγησαν και εκβίασαν για χρήματα. Με αυτό τον τρόπο έδρασε η ελληνική συμμορία επί τρεις ολόκληρες ώρες και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολύ περισσότεροι άνθρωποι θα είχαν σκοτωθή αν δεν προλάβαινε να έλθει ο ανθυπολοχαγός της Τουρκικής Χωροφυλακής Νεζίρ Εφέντη από το γειτονικό χωριό Κουμανίτσεβο και τότε μόνο οι Ελληνες αποσύρθηκαν στα βουνά"

ABSTRUCT OF MASSACRE

The massacre at Zagorichani was documented afterwards by the Italian gendarme officers Manera, Gastoldi and Albera, Russian consul Kol, Austro-Hungarian consul  Prohaska, and many others.

In his report the Bulgarian diplomat A. Toshev (No. 447, from 30th of March, 1905) wrote  "They, Russian and Austrian consuls, and Italian officers Albera, Gastoldi and Manera, were horrified at all that they saw and found. The streets, and around the church, was strewn with corpses, many of which had been sadistically mutilated.

 There were 5-year-old children with their stomachs cut-open and their intestines ripped out; murdered women with their arms hacked off. Some of the dead had their skulls smashed and their brains removed, others had eyes gouged out, many had severed limbs. The body of the 60 year old priest was covered with wounds.
 
An entire family had been killed by bombs thrown through the chimney, and from two holes in the roof. The bodies of the father, mother, and two children were appalling disfigured by the bombs.

The youngest child, a 5 year old girl, had tried to escape through the door, but was killed by Greek bayonets. Russian consul Mr Kol was weeping. Austrian consul Mr Prohaska also had tears in his eyes. They both claimed that they had not witnessed such horrors and barbarities even in the time of the rebellion (1903)."
 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ

Φωτογραφία των ερειπίων που στάλθηκε στην Σόφια

Βουλγαρική καρικατούρα με τίτλο: Θυμήσου την Ζαγορίτσανη

ΦΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

  Οι ωμότητες που διαπράχθηκαν από τους Ελληνες συμμορίτες στην Ζαγορίτσανη προκάλεσαν την αντίδραση των Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η Ελληνική προπαγάνδα για να μειώσει την κατακραυγή που προκάλεσε η σφαγή υποστήριξε πως στο χωριό είχε βρεί κατάλυμα  μία Βουλγαρική τσέτα που ήταν και ο στόχος της επίθεσης. Πρόκειται για ασύστολο ψέμμα που διαψεύδεται από επίσημο έγγραφο του Στέφανου Δραγούμη με τίτλο "Αι εν Ζαγορίτσανη σφαγαί"  με ημερομηνία 10-4-1905, στο οποίο αναφέρονται τα εξής:

"Εξηκριβώθη ότι υπό του σώματος του υπολοχαγού του πεζικού Στεφάνου Δούκα εν Ζαγορίτσανη διεπράχθησαν σφαγαί κατά αόπλων πληθυσμών και ότι ουδεμία συμπλοκή εγένετο προς Βουλγάρους, διότι Βούλγαροι δεν είχον καταφύγει εις Ζαγορίτσανη"

  Η τελευταία πράξη του δράματος παίχθηκε από τους φονιάδες μισθοφόρους τέσσερις μέρες αργότερα. Στην μονή του Αγίου Δημητρίου κοντά στην Λόσνιτσα, στις 29 Μαρτίου, η συμμορία του Μάλλιου τσακώνεται για την μοιρασιά των λαφύρων. Μεταξύ αυτών υπήρχαν ρολόγια, αρχαία νομίσματα, λίρες και χρυσαφικά που μοιράστηκαν έπειτα από έντονους καυγάδες με την εξής αναλογία: Ο αρχηγός πήρε το τετραπλάσιο, οι οπλαρχηγοί το τριπλάσιο, οι υπαρχηγοί το διπλάσιο και οι στρατιώτες από ένα απλό μερίδιο.

Αυτά τα τραγικά γεγονότα συνέβησαν στην Ζαγορίτσανη και σε δεκάδες άλλα Βουλγαρικά χωριά στην Οθωμανοκρατούμενη Μακεδονία την περίοδο 1904-1906. Μαζικές σφαγές αθώων χωρικών και πλιάτσικο της περιουσίας τους από Ελληνες αξιωματικούς και μισθοφόρους εκτελεστές. Αυτή είναι η πραγματική εικόνα του ιστορικού γεγονότος που οι ποδηγετούμενοι Ελληνες ιστορικοί βάφτισαν Μακεδονικό αγώνα.

 

 

Κατάλογος των σφαγιασμένων: Οι ηλικίες κυμαίνονται από 5 έως 85 ετών

  

 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΚΤΕΛΕΣΤΗ ΒΑΡΔΑ

  Ο Γεώργιος Τσόντος (ψευδώνυμο καπετάν Βάρδας) γεννήθηκε στα Σφακιά της Κρήτης το 1971. Ήταν γιος του οπλαρχηγού της  Κρητικής Επανάστασης Χαράλαμπου Τσόντου (1796-1833) που απαγχονίστηκε με διαταγή του γενικού διοικητή Κρήτης Μουσταφά πασά.

   Αποφοίτησε απο την  Σχολή Ευελπίδων. Πήρε μέρος στην Κρητική Επανάσταση του 1896 και όταν  το επόμενο έτος αποβιβάστηκε στο νησί εκστρατευτικό σώμα από την Ελλάδα, εντάχθηκε σε αυτό και μετέσχε των επιχειρήσεων.Υπολοχαγός το 1905, λοχαγός το 1910, ταγματάρχης το 1913. Υπήρξε απο τους πρώτους οργανωτές του Ελληνομακεδονικού Κομιτάτου, προώθησε στην Δυτική Μακεδονία Κρήτες μισθοφόρους και πήρε μέρος στον αντι-Μακεδονικό Αγώνα ως γενικός αρχηγός των συμμοριών στην περιφέρεια Κορεστίων-Καστοριάς-Φλώρινας-Μοναστηρίου από το 1904 έως το 1907.

  Μετέσχε  των πολέμων 1912-1913 με τον βαθμο του λοχαγού ως επιτελικός αξιωματικός της Ι Μεραρχίας και στην συνέχεια της ΙΙΙ Μεραρχίας ως γνώστης των πολεμικών επιχειρήσεων στην περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα. Ειδικότερα στον πόλεμο του 1913 ορίστηκε με υπόδειξη του Αρχιστρατήγου Βασιλέως Κωσταντίνου ως γενικός αρχηγός των αντάρτικων σωμάτων για την αντιμετώπιση των Βουλγάρων  στην περιφέρεια Σερρών, Κιλκίς, Δράμας και Νευροκοπίου.

   Τον Απρίλιο του 1914 ανέλαβε την γενική αρχηγία του στρατού της Βορείου Ηπείρου στην περιοχή της Κορυτσάς την οποία και κατέλαβε εξορμώντας στις 14 Ιουνίου του 1914 απο τον Γράμμο και εκδιώκοντας τα Αλβανικά στρατεύματα που τελούσαν υπο τις διαταγές Βέλγων Αξιωματικών. Μετά την κατάληψη της Κορυτσάς ξεκαθάρισε επικεφαλής 3.000 ανδρών την περιοχή πέρα απο την Μοσχόπολη μέχρι το Πόγραδετς και τοποθετήθηκε απο την Κυβέρνηση της Βορείου Ηπείρου πολιτικός και στρατιωτικός διοικητής Κορυτσάς, θέση που διατήρησε  μέχρι τον Οκτώβριο του 1914. Στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού ακολούθησε τον Βασιλιά Κωνσταντίνο, με συνέπεια να  αποταχθεί απο το στράτευμα.

   Ο Παγκαλος τον συνελαβε το 1922 με το κινημα Πλαστηρα-Γονατα-Φωκά και θέλησε να τον εκτελέσει μαζι με αλλους βασιλικούς. Η εκτέλεσή του αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή με παρέμβαση του συνταγματάρχη Πλαστήρα.

 

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Το λάβαρο του Ιλιντεν με τον Βουλγαρικό λέοντα κατασκευάσθηκε στην Ζαγορίτσανη

Μιά σπάνια φωτογραφία του ιστορικού χωριού στις αρχές του 20ου αι.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

     Στον ιστορικό Βουλγαρικό καθεδρικό (Εξαρχικό)  ναό του Αγίου Στεφάνου που βρίσκεται στην παραλία της συνοικίας Φανάρι στην Κωνσταντινούπολη, υπάρχει μία  εντοιχισμένη επιγραφή  πάνω από την είσοδο. Στην επιγραφή αναφέρεται πως η δωρεά  του ευεργέτη Ντίμιταρ Σπίρωφ, έγινε στην μνήμη των 80 αδικοχαμένων Βουλγάρων που δολοφονήθηκαν από τους Ελληνες στην γενέτειρά του Ζαγορίτσανη.

   Το 1906 ένα Βουλγαρικό φολκλορικό τραγούδι κυκλοφόρησε στην Μακεδονία. Ο τρίτος στίχος του είναι αφιερωμένος στους νεκρούς της Ζαγορίτσανης.

"They butchered women and childern
in the village of Zagorichani
but infront of the thirkish soldiers
the throw their weapons"

"Αυτοί που έσφαξαν γυναίκες και παιδιά στο χωριό Ζαγορίτσανη, έριξαν τα όπλα τους, μόλις είδαν τους Τούρκους στρατιώτες"

 

ΒΙΝΤΕΟ

Μακεδονικός τρομοκρατικός αγώνας - Greek terrorist struggle

Ο Μακεδονικός αγώνας των Βουλγάρων κατά των Ελλήνων

Δείτε την σκοτεινή πλευρά της Ελληνικής Ιστορίας. Click below

Σχετικοί δεσμοί

H σκοτεινή πλευρά της Ελληνικής ιστορίας

Ελληνικός αντιμακεδονικός αγώνας: Το ημερολόγιο των φρικαλεοτήτων

Βουλγαρική Λέσχη Θεσσαλονίκης 1941-1944

Η δολοφονία του αρχιμανδρίτη Θεσσαλονίκης Ευλόγιου

Ζέλενιτς 1904: Ο ματωμένος γάμος

Η μαζική δολοφονία στο χωριό Τάρλις

Ωμότητες ελλήνων κατά Βουλγάρων στην μάχη Κιλκίς

Γερμανός Καραβαγγέλης: Κυνηγός Βουλγαρικών κεφαλών με θεία εντολή

Παύλος Μελάς: Η σφαίρα που τον σκότωσε ήταν Ελληνική

Καπετάν Αγρας: Ποιοί τον κρέμασαν;

Η παραχάραξη των αρχείων του "Μακεδονικού" αγώνα

1925: Η στρατιωτική εισβολή της Ελλάδας στην Βουλγαρία

    © Copyright 2002-2007 www.bulgarmak.org