ΤΟ ΓΕΩΡΓΙΑΝΟ ΚΡΑΤΙΔΙΟ ΤΩΝ "ΜΕΓΑΛΟΚΟΜΝΗΝΩΝ"

THE TRABZON EMPIRE 1204 - 1461

Μία ψευδεπίγραφη ονομασία που δεν υπήρξε ποτέ

Στην σκιΑ τεσσΑρων  εθνΩν

 Η ονομασία "Αυτοκρατορίας Τραπεζούντας" είναι  προπαγανδιστική επινόηση των Ελλήνων ιστοριογράφων.  Το πραγματικό όνομα ήταν "Αυτοκρατορίας Πάσης Ανατολής, Ιβήρων και Περατείας". Το μικροσκοπικό κρατίδιο που ήταν εχθρικό προς το Βυζάντιο χωρίς  σχέση με  τον Ελληνισμό,  ιδρύθηκε από δύο Παφλαγόνες φεουδάρχες με Γεωργιανή εθνική συνείδηση. Οι κάτοικοι  στην πλειοψηφία τους ήσαν γηγενείς Λαζοί , μιά παρακαυκάσια φυλή που είχε εκχριστιανισθή τους προηγούμενους αιώνες.

Η Τραπεζούντα επέζησε 257 χρόνια πληρώνοντας φόρο υποτέλειας στους Σελτζούκους, στους Γενουάτες και αργότερα στους Οθωμανούς. Χαρακτηριστικό είναι πως αρνήθηκε να επανενταχθή στο Βυζάντιο μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Παλαιολόγο το 1261. Το κρατίδιο επικάθησε στα ιστορικά εδάφη της προϊστορικής Κολχίδας  της Λαζικής και της Αρμενίας. Εντονες επιμιξίες με  Τούρκομάνους, Σελτζούκους και Μογγόλους. Σήμερα η περιοχή ονομάζεται Λαζιστάν

Quotes

"Η κατάληψη της Τραπεζούντας και η δημιουργία κράτους  δεν είναι έργο των Κομνηνών αλλά προσωπικό επίτευγμα της βασίλισσας της Ιβηρίας (Γεωργίας) Θάμαρ (1184-1212)"

"Οι ιδρυτές του βασιλείου της Τραπεζούντας Αλέξιος και Βασίλειος Κομνηνός μεγάλωσαν στην αυλή της θείας τους Θάμαρ, βασίλισσας της Γεωργίας. Μητρική τους γλώσσα υπήρξε η Γεωργιανή και όχι η Ελληνική.Το 1204 όταν κατέλαβαν την Τραπεζούντα , ήσαν τελείως Γεωργιανοί ως προς την γλώσσαν, την μόρφωση και τα πολιτικά ιδεώδη"

"Το βασίλειο της Τραπεζούντας,τέκνο της επεκτατικής πολιτικής της βασίλισσας Θάμαρ, ελησμόνησε τας ηθικάς του υποχρεώσεις προς την μητέρα χώρα την Γεωργία (Ιβηρία)."

"Το 1240 ο αυτοκράτορας της Τραπεζούντας έσπευσε να συνάψει ειρήνη με τους Σελτζούκους και έγινε υποτελής τους"

 A.A. Vasiliev, 1917, κορυφαίος Ρώσσος Βυζαντινολόγος

Α BRIEF HISTORY

Trebizond or Trabzon was in continual conflict with the Sultanate of Iconium and later with the Ottoman Turks, as well as Byzantium, the Italian republics, and especially the Genoese. It was an empire more in title than in fact, surviving by playing its rivals against each other, and offering the daughters of its rulers for marriage with generous dowries, especially with the Turkmen rulers of interior Anatolia

Trabzon area, historically and socio-culturally being the most important centre of Eastern Black Sea Region, has a history of approximately 5000 years, though its exact date of foundation is unknown. The unsuitability of the climate and territory of the region for archaeological explorations makes it difficult to determine its exact date of foundation. However, some surface investigations and cave probes have proved that the region has been inhabited for thousands of years.

In 7th century BC, the Miletans who came to the shores of Black Sea for trade purposes colonised some areas from Sinop eastwards. They founded one of these colonies in Trabzon, which they had invaded. Because of its strategic importance, Trabzon was made the centre of the colonies in the region. In his memoirs called “Anabasis”, Ksenophon, who wanted to transport his returning army via Trabzon after the wars with the Persians in 400 BC, reports the presence of some combatant and civilised tribes in the region such as Tibarens, Khalybs, Drill, Tzanni, Makrons and Kolkh. In their books, some European historians claim these tribes to be of Turanian origin.

After the collapse of the Alexander the Great’s large but short-lived empire, Trabzon was left to the Pontus Kingdom which was founded by a Persian nobleman in the North Anatolia (280-66 BC). With the occupation of this kingdom by the Romans, the Roman period started in Trabzon. From then on, Trabzon became an important base for the Roman military campaigns against the Persians.

After the division of the Roman Empire as East and West circa 395 AC, the region was left to the Eastern Roman Empire today known as Byzantium. The Roman domination in Trabzon which was a border province (Thema), lasted until the seizure of Istanbul by the Crusaders in 1204. From this date until 1461, Trabzon was under the domination of the Trabzon  State founded by the Comnenos dynasty as an independent extension to the Eastern Roman Empire.

During Byzantine domination, Trabzon and its environs were attacked by different tribes of Turkish origin (Hun, Sabir, Kumans, Pechenegs, and Oguz) coming via Caucasia and Iran. Some of them gradually inhabited the mountainous territories surrounding Trabzon. However, the main and biggest heap took place after the victory of Turks in Magicert War in 1071.

  The Seljuks, who controlled large parts of Anatolia at the time, tried several times to conquer Trabzon, but  failed. However, these attacks resulted in the Seljuks’ gradual control of large parts of Trabzon  State and the settlement of Cepni tribe of Oguzs on these lands. Being located on the historical Silk Road, Trabzon benefited commercially a lot during this period. Gradually, this made Trabzon richer and, therefore, attracted the Genoese and Venetian merchants.

In 14th and the 15th centuries, the Ottoman State went on expanding in Anatolia and Balkans, and became an empire after the conquest of Istanbul in 1453 by Sultan Mehmet the Conqueror. One of the aims that Sultan Mehmet the Conqueror had in achieving the unity of Anatolia was to conquer Trabzon  State,  and therefore, to control the gateway to the east (Iran) and north (Caucasia-Crimea). For this purpose, following a campaign he conquered Trabzon Greek State on 26 October 1461.

Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΔΙΟΥ

   Το 1204 μετά την άλωση της Πόλης από τους σταυροφόρους, ένα αυτόνομο χριστιανικό κρατίδιο, ανεξάρτητο με το Βυζάντιο, δημιουργείται στην παραλιακή λωρίδα της Β.Α. Μικράς Ασίας. Η αποκαλούμενη από τους Ελληνες ιστορικούς Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, ιδρύθηκε και παγιώθηκε με την βοήθεια του Ιβηριανού (Γεωργιανού) στρατού που εισέβαλε στα Ρωμαϊκά εδάφη των ΒΑ ακτών της Μαύρης Θάλασσας. Η έκτασή του, μικρή περίπου 20.000 τετρ.χιλμ και ο πληθυσμός  μόλις 300.000 ψυχές.

      Εμβλημα του κρατιδίου καθιερώθηκε ο μονοκέφαλος αετός της Σινώπης, μιά αδέξια απομίμηση του  κίτρινου Ρωμαϊκού λάβαρου. Πρώτοι ηγεμόνες υπήρξαν ο Αλέξιος και Δαβίδ Κομνηνός,  δύο νεαροί μεγαλοφεουδεάρχες από την Παφλαγονία  που υποδύθηκαν τους  εγγονούς του Ρωμαίου αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού. Ο Ανδρόνικος το 1185 είχε ανατραπεί και λυντσαρισθή από τον όχλο  στην Κωνσταντινούπολη μετά από πραξικόπημα της αντίπαλης δυναστείας των Αγγέλων.

  Οι αδελφοί Αλέξιος και Δαβίδ ήσαν γιοί του πρίγκηπα Μανουήλ Κομνηνού και της Γεωργιανής πριγκήπισας Ρουσουντάν (Rusudan) τρισέγγονης του βασιλιά της Ιβηρίας (Γεωργίας) Δαβίδ του Κτίστη. Ο Μανουήλ Κομνηνός μαζί με τον αδελφό του συνελήφθηκαν και τυφλώθηκαν το 1185 στην Κωνσταντινούπολη στην διάρκεια των αιματηρών ταραχών που οδήγησαν στην ανατροπή και τον τραγικό θάνατο του πατέρα τους Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού. Λίγο αργότερα ο Μανουήλ πέθανε από τα τραύματά του. Η χήρα του Ρουσουντάν  πήρε τα δύο ανήλικα αγόρια της και διέφυγε στην Ιβηρία (Γεωργία) όπου βασίλευε η αδελφή της Θάμαρ.

  Μαζί της φυγαδεύθηκε και σημαντικό τμήμα του Βυζαντινού θησαυροφυλακίου που υπεξαίρεσε ο άντρας της κατά την χαοτική κατάσταση του 1185. Το 1204 ο Γεωργιανός στρατός της βασίλισσας Θάμαρ, εκμεταλευόμενος το κενό εξουσίας στο Βυζάντιο, κατέλαβε την περιοχή της Τραπεζούντας και εγκατέστησε τους αδελφούς Αλέξιο και Δαβίδ ως βασιλείς του νεοσύστατου  κρατιδίου που πήρε την επίσημη ονομασία "Αυτοκρατορία Ιβήρων, Περατείας και πάσης Ανατολής".

   Το κρατίδιο της Τραπεζούντας αρνήθηκε να επανενταχθή στο Ρωμαϊκό κράτος μετά την εκδίωξη των Φράγγων και την ανάκτηση της Πόλης το 1261 από τον Μιχαήλ Παλαιολόγο. Χαρακτηριστικό είναι πως επανειλημμένα ήλθε σε σύγκρουση με την αυτοκρατορία  των Λασκάρεων της Νίκαιας και προτίμησε να παραμείνει υποτελές στους Ιβηρες (Γεωργιανούς), τους Σελτζούκους Τούρκους και  αργότερα στους Οθωμανούς επί 257 χρόνια.

    Η εδαφική του επικράτεια ήταν ρευστή και τα σύνορά του μεταβαλόμενα. Σταδιακά συρικνώθηκε, απώλεσε την περιοχή της Σινώπης στην Παφλαγονία και τελικά καταλύθηκε οριστικά το 1461 από τον Μωάμεθ Β΄ τον Πορθητή. Η  ονομασία  "Αυτοκρατορία πάσης Ανατολής, Ιβήρων και Περατείας"αποτελεί δείγμα  ιστορικής φαντασίωσης από τους μεγαλομανείς ηγεμόνες του που αυτοαποκλήθηκαν "Μεγαλοκομνηνοί".

   Η πομπώδης αυτή ονομασία δεν έγινε δεκτή από τους Βυζαντινούς,  ούτε και από τους υπηκόους του κρατιδίου που ήσαν εκχριστιανισμένοι Λαζοί. Χαρακτηριστικό είναι πως ο Τραπεζούντιος ιστορικός Μιχαήλ Πανάρετος (α΄ήμισυ 15ου αι.)  το έργο του οποίου ¨Περί των της Τραπεζούντας βασιλέων" αποτελεί την μοναδική αυτοτελή ιστορική πηγή γιά το κρατίδιο, αποκαλεί απλά τον ηγέτη αυτού  "βασιλέα της Τραπεζούντας" ενώ ο σύχρονός του Πανάρετου Βυζαντινός ιστορικός Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (1423-1490) αποκαλεί τους ηγέτες της δήθεν αυτοκρατορίας ως "Βασιλείς της Κολχίδας"

   Σε κανένα ιστορικό κείμενο η "αυτοκρατορία" δεν χαρακτηρίζεται  Ελληνική ούτε Ποντιακή. Η αναφορά στην Κολχίδα καταδεικνύει πως το κρατίδιο επικάθητο  στα  εδάφη της προϊστορικής Κολχίδας, ενός αρχαίου βασιλείου με αυτόχθονες κατοίκους που ονομάζονται μέχρι και σήμερα Λαζοί.

Η επίσημη ονομασία του κρατιδίου της Τραπεζούντας

ΑυτοκρατορΙα πΑσης ΑνατολΗς  ΙβΗρων και ΠερατεΙας

    Η "αυτοκρατορία" της Τραπεζούντας ήταν ένα από τα  χριστιανικά κρατίδια στα οποία διασπάσθηκε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους σταυροφόρους τον Απρίλιο του 1204.

    Οπως φαίνεται στον χάρτη τα  όρια του κρατίδίου της Τραπεζούντας δεν συμπίπτουν καθόλου με τα όρια του αρχαίου Ποντιακού κράτους του Πέρση Σατράπη Μιθριδάτη. το οποίο είχε σημαντικά μεγαλύτερη έκταση. Η εδαφική του επικράτεια ήταν επιμήκης  και περιλάμβανε  τμήμα της αρχαίας Περσικής Σατραπείας της Παφλαγονίας, της μυθικής Κολχίδας  καθώς και την Λαζική, ερχόμενο σε επαφή με την Γεωργία προς ανατολάς και  το Σελτζουκικό κράτος του Ικονίου προς νότο.

    Μιά πανσπερμία φυλών κατοικούσε στα εδάφη της λιλειπούτιας "αυτοκρατορίας" που  ποτέ δεν απέκτησε Ελληνικό εθνικό χαρακτήρα. Ιδρύθηκε από Παφλαγόνες μεγαλοφεουδάρχες της έκπτωτης δυναστείας των Κομνηνών  με την βοήθεια των Ιβήρων (Γεωργιανών) και κατοικείτο από Λαζούς, Σελτζούκους, Τουρκομάνους,  Αμπχάζιους, Αζάριους,  Αρμένιους, Παφλαγόνες, Κούρδους, Ιβηρες Χαζάρους της Κριμαίας και Γενουάτες. Ο πολυεθνικός του χαρακτήρας αποτυπώνεται στην επίσημη ονομασία του κρατιδίου που ήταν "Αυτοκρατορία πάσης Ανατολής, Ιβήρων και Περατείας. Οι λέξεις Βυζάντιο, Ελληνας και Ελληνικός απουσιάζουν εντελώς.

Το  κρατίδιο της Τραπεζούντας γύρω στο 1300 μΧ . Στα εδάφη του έχει ενσωματωθή η Λαζική (Λαζιστάν) ενώ έχουν αποσπαθή τα ανατολικά εδάφη της Παφλαγονίας και η Σινώπη.  Στα ανατολικά του σύνορα βρίσκεται η Γεωργία και στα ΝΔ συνορεύει με την νεοσύστατη Οθωμανική αυτοκρατορία στην οποία ήταν υποτελές. Η εδαφική του επικράτεια αποτελεί μικρό  τμήμα της αρχαίας Σατραπείας του Πόντου   

         Τα γεγονΟτα που προηγΗθηκαν και η Αλωση της ΠΟλης απΟ τους ΦρΑγγους

   Τον Σεπτέμβριο 1185 ξέσπασε πραξικόπημα στην Κωνσταντινούπολη εναντίον του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού. Η δυναστεία των Κομνηνών κυβερνούσε την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επί 104 χρόνια από το 1081 όταν ο  αρχηγέτης της δυναστείας στρατηγός Αλέξιος Α΄ Κομνηνός (Ι081-1117),  ανέτρεψε με στρατιωτικό πραξικόπημα τον τότε αυτοκράτορα Νικηφόρο Βοτανειάτη. Νωρίτερα, ο θείος του Αλεξίου  Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός είχε αναδειχθή αυτοκράτορας γιά δύο χρόνια μεταξύ 1057-1059 και υπήρξε ουσιαστικός ιδρυτής της δυναστείας. 

  Η οικογένεια των Κομνηνών καταγόταν από την  Παφλαγονία, παλαιά Περσική Σατραπεία στα δυτικά του Πόντου. Ανέδειξε έξι συνολικά αυτοκράτορες μέχρι το 1185. Οι Κομνηνοί ήσαν μεγαλοφεουδάρχες κάτοχοι τεράστιων εκτάσεων στην Παφλαγονία μία από τις αρχαιότερες χώρες της Μ. Ασίας που είχε πρωτεύουσα την πόλη Κασταμονού. Οι αρχαίοι Παφλαγόνες ένα Ινδοευρωπαϊκό φύλλο συγγενικό με τους Καππαδόκες, είχαν εγκατασταθή στην περιοχή από την 2η χιλιετηρίδα πΧ.  Τον 6ο αι. πΧ η Παφλαγονία αποτέλεσε σατραπεία της Περσικής αυτοκρατορίας.

    Το πραξικόπημα του 1185 οργανώθηκε από την οικογένεια των Αγγέλων που ήσαν μεγαλοφεουδάρχες  Περσοαρμενικής καταγωγής. Ο αρχηγός της οικογένειας Ισαάκιος Αγγελος εκμεταλλευόμενος την λαϊκή δυσαρέσκεια που προκάλεσε η άλωση της Θεσσαλονίκης από του Νορμανδούς τον Αύγουστο 1185, υποκίνησε  ταραχές καθώς ο στρατός των Νορμανδών πλησίαζε απειλητικά στην Κωνσταντινούπολη. Το κίνημα του εκδηλώθηκε την στιγμή που ο επίλεκτος αυτοκρατορικός στρατός του Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού, αποτελούμενος από Παφλαγόνες, βγήκε από τα τείχη γιά να αποκρούσει τους Νορμανδούς.  Ο αυτοκράτορα οχυρώθηκε στα ανάκτορα  πολιορκούμενος από τους στασιαστές.

     Καθώς η κατάσταση χειροτέρευε ο Ανδρόνικος  προσπάθησε να δραπετεύσει με πλεούμενο. Την ώρα που περνούσε τον Βόσπορο τον έπιασαν και τον έφεραν αλυσσοδεμένο στην Πόλη. Το τέλος υπήρξε φρικιαστικό. Γιά περισσότερο από μία εβδομάδα διαπομπεύθηκε από τον όχλο στους δρόμους της Πόλης. Τον χτυπούσαν, του ξερίζωναν τα μαλλιά, του έσπαζαν τα δόντια, του έκοβαν κομμάτια από το κρέας του.Τελικά το  άψυχο σώμα του ρίφθηκε στον Βόσπορο. Η πάλαι ποτέ ένδοξη δυναστεία των Κομνηνών είχε εκλείψει με τον πιό ατιμωτικό τρόπο.

   Νέος αυτοκράτορας στέφθηκε ο αρχηγός της επανάστασης Ισαάκιος Β΄ Αγγελος που κυβέρνησε συνολικά δώδεκα χρόνια σε δύο περιόδους (1185-1195 και 1203-1204). Πρώτο του μέλημα ήταν η απόκρουση των Νορμανδών που εκδιώχθηκαν πίσω στην Σικελία μετά την ήττα που υπέστησαν στην τοποθεσία Δημητρίτσι κοντά στον Στρυμώνα. Στα χρόνια του Ισαάκιου σημειώθηκαν μερικά από τα δραματικότερα γεγονότα της Βαλκανικής ιστορίας. Μεταξύ αυτών  η Γ΄ και Δ΄ σταυροφορία (1187 και 1204), η επανίδρυση του υποταγμένου Βουλγαρικού κράτους το 1185  και η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από του Σταυροφόρους το 1204.  Το 1192 στην Κωνσταντινούπολη δύο συγγενείς του Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνου επιχείρησαν ανεπιτυχές πραξικόπημα  χωρίς επιτυχία. Ταυτόχρονα στην Παφλαγονία, πατρίδα των Κομνηνών, οι οπαδοί του θανατωμένου Ανδρόνικου Κομνηνού επαναστάτησαν χωρίς αποτέλεσμα.

    Το 1195 ο Ισαάκιος Β΄ Αγγελος ανατράπηκε από τους φεουδάρχες με επικεφαλής τον αδελφό του Αλέξιο. Αφού συνελήφθη, τυφλώθηκε και ρίφθηκε στην φυλακή. Ο νέος αυτοκράτορας Αλέξιος Γ΄ γιά λόγους γοήτρου έσπευσε να μετονομασθή από Αγγελος σε Κομνηνός χωρίς να έχει καμμία οικογενειακή σχέση με την ανατραπείσα δυναστεία των Κομνηνών. Η γυναίκα του Ευφροσύνη Δούκαινα ήταν κοινή πόρνη. Την εποχή εκείνη η περιοχή της Τραπεζούντας εξακολουθούσε να κυβερνάται από μία ανεξάρτητη τοπική δυναστεία. Ο Αλέξιος Γ΄ ενεπλάκη σε πολέμους και ραδιουργίες με την αναγεννηθείσα Βουλγαρική Αυτοκρατορία του Τυρνόβου υπό τον τσάρο Καλογιάν.   Την ίδια εποχή μία σειρά από εξεγέρσεις κλόνισαν την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία που έφθασε σε  σημείο έσχατης παρακμής. Γιά να αντεπεξέλθει στα κρατικά χρέη  ο Αλέξιος Γ΄ άνοιξε  τους τάφους των παλαιών αυτοκρατόρων και εκποίησε τα χρυσά κτερίσματα που περιείχαν . Μοναδική εξαίρεση ο τάφος του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

   Στην Ιταλία το 1198, ο πάπας της Ρώμης Ινοκέντιος Γ΄ άρχισε  να προετοιμάζει την κρίσιμη Δ΄ σταυροφορία. Σύμμαχός του ήταν ο πρώην πρίγκηπας και νόμιμος διάδοχος του Βυζαντινού θρόνου  Αλέξιος Δ΄ Αγγελος, γυιός του εκθρονισθέντος και τυφλωμένου Ισάκιου Β΄ Αγγελου, που είχε δραπετεύσει από την φυλακή και είχε διαφύγει στην Δύση. Η αδελφή του Αλέξιου είχε παντρευτή τον βασιλιά της Σουηβίας Φίλιππο. Στρατιωτικός αρχηγός της Δ΄σταυροφορίας ορίσθηκε ο Ιταλός μαρκίωνας (πρίγκηπας) της Λομβαρδίας Βονιφάτιος  Μομφερατικός.

   Τον Μάϊο του 1203 ο στόλος των σταυροφόρων έπλευσε στην Προποντίδα. Τρομοκρατημένος ο σφετεριστής αυτοκράτορας Αλέξιος Γ΄ ψευδο-Κομνηνός διέφυγε στην Θράκη παίρνοντας μαζί του το κρατικό θησαυροφυλάκειο. Με την βοήθεια των Φράγγων που παρέμειναν έξω από την πόλη, ο τυφλωμένος πρώην αυτοκράτορας Ισαάκιος Β΄ Αγγελος αποκαταστάθηκε στον θρόνο του. Συναυτοκράτορας ορίσθηκε ο γυιός του Αλέξιος Δ΄ Αγγελος. Η βασιλεία τους δεν κράτησε πολύ. Τον Ιανουάριο 1204 και ενώ οι σταυροφόροι παρέμεναν στρατοπεδευμένοι έξω από τα τείχη, ξέσπασε στάση στην Πόλη υποκινημένη από τον Αλέξιο Δούκα Μούτζουφλο, με αποτέλεσμα  την ανατροπή  των δύο Αγγέλων. Επί τρεις ημέρες επικρατούσε αναρχία καθώς κανένας δεν προθυμοποιείτο να αναλάβει αυτοκράτορας. Στις 28 Ιανουαρίου 1204 ο λαϊκός ηγέτης Νικόλαος Καναβός αποδέχθηκε την αρχηγία και στέφθηκε αυτοκράτοραςστην Αγία Σοφία. Ωστόσο  η στιγμή της άλωσης πλησίαζε.

 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1204

Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΟΥΣ

     Την κρίσιμη στιγμή ο έκπτωτος αυτοκράτορας Αλέξιος Δ΄ Αγγελος που περέμενε μέσα στην Πόλη προέτρεψε τον αρχιστράτηγο των σταυροφόρων Βονιφάτιο Μομφερατικό να επιτεθή. Οι Φράγγοι έζωσαν την πρωτεύουσα περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία. Στις 5 Φεβρουαρίου 1204 ο Αλέξιος Δούκας Μούρτζουφλος ανέτρεψε τον  Νικόλαο Καναβό και ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας με το όνομα Αλέξιος Ε΄. Αμέσως συνέλαβε τους πρώην αυτοκράτορες Αλέξιο Δ΄, τον τυφλωμένο πατέρα του Ισαάκιο Β΄ Αγγελο καθώς και τον Νικόλαο Καναβό και τους θανάτωσε δημόσια με φρικιαστικό τρόπο.

Ο ίδιος ο  Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωάννης Καματερός επικύρωσε την εκτέλεση με τις ευλογίες της εκκλησίας. Γιά πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία θανατώθηκαν ταυτόχρονα τρεις  αυτοκράτορες από έναν άθλιο σφετεριστή του θρόνου

     Οι εχθροπραξίες με τους σταυροφόρους άρχισαν αμέσως. Την νύχτα της 13ης Απριλίου 1204 άγνωστοι άνοιξαν τις πύλες στην συνοικία Πετρίου και οι Φράγγοι ξεχύθηκαν στην Πόλη. Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Ε΄ Μούρτζουφλος πρόλαβε να διαφύγει στην Θράκη. Η λεηλασία της Κωνσταντινούπολης κράτησε τέσσερις ημέρες.Το  τέλος της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήταν γεγονός. Οι Φράγγοι μετονόμασαν το κράτος Ρωμανία και εξέλεξαν αυτοκράτορα τον κόμητα της Φλάνδρας Βαλδουϊνο. Μιά νέα εποχή, η λεγόμενη Φραγγοκρατία, ανέτειλε στα εδάφη του παρηκμασμένου   Βυζαντίου.

      ΠολυδιΑσπαση τΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ και ανακΗρυξη του κρατιδΙου της ΤραπεζοΥντας

     Οι Ενετοί που συμμετείχαν στην Δ΄ σταυροφορία εγκατέστησαν στην Πόλη νέο Πατριάρχη τον Λατίνο καρδινάλιο Θωμά Μοροζίνη που είχε χειροτονηθή από τον Πάπα της Ρώμης Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ο εκ των αρχηγών της σταυροφορίας Γοδεφρίγος Βιλλαρδουϊνος ανακηρύχθηκε στρατάρχης της νέας αυτοκρατορίας ενώ ο αρχηγός των Λομβαρδών Βονιφάτιος Μομφερατικός έλαβε ως πολεμικό τρόπαιο την Θεσσαλία, την Στερεά Ελλάδα, την Αθήνα  και την βόρεια Πελοπόνησο. Η επική προέλασή του με συνοδεία ιπποτών και τροβαδούρων καταγράφηκε  στην δυτική ιστοριογραφία στο Χρονικό του Μωρέως. Οι Ενετοί πήραν την νότια Πελοπόνησο, την Ηπειρο, τα Επτάνησα και πολλά άλλα νησιά και λιμάνια.

   Ο  σφετεριστής αυτοκράτορας Αλέξιος Ε΄ Μούρτζουφλος που είχε διαφύγει στην Μοσυνούπολη της Θράκης, πιάστηκε  από τον επίσης φυγάδα πρώην αυτοκράτορα Αλέξιο Γ΄ "Κομνηνό" και τυφλώθηκε. Στην συνέχεια αιχμαλωτίσθηκε από τους Φράγγους που τον οδήγησαν στην Πόλη όπου τον ακρωτηρίασαν και στην συνέχεια τον θανάτωσαν  γκρεμίζοντάς τον από την κορυφή του οβελίσκου του Θεοδόσιου στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης.  Περισσότερα

    Στα Ρωμαϊκά εδάφη που περέμειναν ελεύθερα αναδύθηκαν δύο νέα ανεξάρτητα κρατίδια.  Στην Ηπειρο ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Αγγελο Κομνηνό το Δεσποτάτο της Ηπείρου με πρωτεύουσα την Αρτα. Ο Μιχαήλ ήταν νόθος γυιός του σεβαστοκράτορα Ιωάννη Κομνηνού, αδελφού του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού που είχε λυντσαρισθή στην επανάσταση του 1185. Στην Βιθυνία  ιδρύθηκε από τον Περσικής καταγωγής στρατηγό Θεόδωρο Λάσκαρι, η Αυτοκρατορία της Νίκαιας με πρωτεύουσα την Νίκαια. Ο Λάσκαρις ήταν γαμπρός του  πρώην αυτοκράτορα Αλέξιου Ε΄ Μούρτζουφλου. Στο κράτος της Νίκαιας κατέφυγαν πολλοί Αρμένιοι κυνηγημένοι από τους Σελτζούκους. Ο χαρακτήρας των δύο αυτών κρατών που επανειλημένα συγκρούσθηκαν μεταξύ τους, ήταν πολυεθνικος  και αντικατόπτριζε  τις κεντρόφυγες τάσεις της αυτοκρατορίας.

    Τα υπόλοιπα ανεξάρτητα  κρατίδια που δημιουργήθηκαν το 1204 μετά την παράδοση της Κων/λης στους σταυροφόρους και την διάλυση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας  ήσαν τα εξής:

1. Ηγεμονία του Θεόδωρου Μαγκαφά ή Μωροθεοδώρου, στη Φιλαδέλφεια,

 2. Ηγεμονία του Μανουήλ Μαυροζώμη, στην κοιλάδα του Μαιάνδρου,

3. Ηγεμονία του Σάββα Ασιδηνού στη Σαμψώ, κοντά στη Μίλητο, 

4. Ηγεμονία του Λέοντα Σγουρού στο Ναύπλιο, στο Aργος και την Κόρινθο  

5. Ηγεμονία  του Λέοντα Χαμαρέτου, στη Λακεδαίμονα.

    Σχεδόν ταυτόχρονα στην περιοχή Τραπεζούντας ιδρύθηκε ένα νέο αυτόνομο κρατίδιο από τους αδελφούς Αλέξιο και Δαβίδ Κομνηνό που ισχυρίσθηκαν πως είναι παιδιά του σεβαστοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού γυιού του εκθρονισθέντα αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού που είχε θανατωθή το 1185 στην Πόλη. Ο σφετερισμός του ονόματος Κομνηνός είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις από τους διεκδικητές της εξουσίας.

Τα δύο αδέλφια που κατάγονταν από την Παφλαγονία (Ο Δαβίδ Κομνηνός ήταν  διοικητής της Παφλαγονίας), είχαν καταφύγει  πριν το 1204 στο Τμπίλισι (Τυφλίδα), πρωτεύουσα της Ιβηρίας (Γεωργίας)  ως προστατευόμενοι της θείας τους από την πλευρά της μητέρα τους, βασίλισσας Θάμαρ. Εκεί αντρώθηκαν έχοντας μητρική τους γλώσσα την Γεωργιανή αποκτώντας Γεωργιανή εθνική συνείδηση και κουλτούρα. Ο πατέρας τους Μανουήλ Κομνηνός, ήταν κατά το ήμισυ Παφλαγόνας και κατά το ήμισυ Γεωργιανός.

    Τον Απρίλιο 1204 ο στρατός της Ιβηρίας (Γεωργίας) εκμεταλευόμενος το κενό εξουσίας στο Βυζάντιο, εισέβαλε στην Τραπεζούντα, ανέτρεψε τον τοπικό Βυζαντινο ηγεμόνα Νικηφόρο Παλαιολόγο και εγκατέστησε τον Αλέξιο Κομνηνό με τον τίτλο "Πιστός βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων". Ο πολυδιαφημισμένος στα νεώτερα χρόνια τίτλος "Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας" δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ. 57 χρόνια αργότερα, το 1261, μετά την ανάκτηση της Πόλης και την εκδίωξη των Φράγγων από τον στρατηγό της Νίκαιας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, οι ηγεμόνες της Τραπεζούντας  παρέμειναν αυτόνομοι και αρνήθηκαν να επανεναταχθούν στο Βυζάντιο. Υποχρεώθηκαν ωστόσο να αλλάξουν τον βασιλικό τους τίτλο  που έγινε "Πιστός βασιλεύς και Αυτοκράτωρ πάσης Ανατολής, Ιβηρίας και Περατείας".

   Το 1208 ο Δαβίδ Κομνηνός με την βοήθεια του Γεωργιανού στρατού κατέλαβε  την Παφλαγονία και συγκρούσθηκε με το κράτος της Νικαίας που κυβερνάτο από τον Θεόδωρο Λάσκαρη. Η επεκτατική αυτή προσπάθεια απέτυχε όταν ο στρατός του Λάσκαρη σε  συμμαχία με τους Σελτζούκους κατενίκησε τους Τραπεζούντιους εισβολείς. Ταυτόχρονα ο Αλέξιος, αδελφός του Δαβίδ, πολιόρκησε την Αμισσό που βρισκόταν  υπό την εξουσία του Βυζαντινού κυβερνήτη  Sabbas ο οποίος κάλεσε τους Σελτζούκους να τον βοηθήσουν. Ο σουλτάνος του Ικονίου Kay-Khusraw έσπευσε με τον  στρατό του στην περιοχή και εξεδίωξε τον Αλέξιο μετά από μάχη έξω από τα τείχη της Αμισσού.  Ο Θεόδωρος Λάσκαρης έκανε τότε ανακωχή με τον Φράγκο βασιλέα της Πόλης Ερρίκο Δάνδολο επιδιώκοντας να ανακόψει την προέλαση του Αλέξιου Μεγαλοκομνηνού ο οποίος είχε συμμαχήσει με τους Σελτζούκους του Ικονίου.

   Το 1214 ο Θεόδωρος Λάσκαρης επιτέθηκε κατά του Δαβίδ "Μεγαλοκομνηνού" στην Παφλαγονία και κατέλαβε τις πόλεις Ηράκλεια και Αμαστρη. Την ίδια χρονιά ο Σουλτάνος των Σελτζούκων Kay-Kaus εξεστράτευσε κατά της Σινώπης. Στην μάχη που ακολούθησε ο Δαβίδ σκοτώθηκε. Ο αδελφός του Αλέξιος "Μεγαλοκομνηνός" έσπευσε σε βοήθεια και ανακατέλαβε προσωρινά την πόλη αλλά αιχμαλωτίσθηκε έξω από τα τείχη. Για να σωθή παρέδωσε οριστικά την πόλη στους Σελτζούκους και έγινε υποτελής του σουλτάνου.Το κρατίδιο της Τραπεζούντας είχε υποστή σημαντική συρρίκνωση.

  Στα χρόνια που ακολούθησαν η περιοχή της Τραπεζούντας γνώρισε οικονομική άνθηση και έγινε εμπορικό κέντρο πάνω στον νέο δρόμο του μεταξιού που άνοιξαν οι Μογγόλοι μετά την εισβολή τους στην Μ. Ασία. Η περιόδος της ακμής συμπίπτει με την βασιλεία του Αλέξιου Β΄ Μεγαλοκομνηνού (1297–1330).  Ωστόσο η οικονομία του κρατιδίου ελεγχόταν από Γενοβέζους και Βενετσιάνους εμπόρους που είχαν εγκατασταθή στην περιοχή. Από το 1320 αρχίζει περίοδος ύφεσης καθώς η αυτοκρατορία των Μογγόλων παρακμάζει. Την εποχή εκείνη πριγκήπισσες της Τραπεζούντας έρχονται σε επιγαμίες με τους Σελτζούκους σε μιά προσπάθεια να επιβιώσει  η λιλιπούτεια "αυτοκρατορία".

The kingdom of Trebizond - an abstruct

     In 1204 when Constantinople fell into the power of the Latins, a prince of the family of the Comneni, who in 1185 sought safety in Iberia, proclaimed himself Emperor of Trebizond under the name of Alexios, and founded a tiny empire, the rival of that of Nicaea. The new state comprised nearly all of the ancient Pontus Polemoniacus and stretched eastward as far as the River Phasis. It was in perpetual conflict with the Seljuk Turks and later with the Osmanian Turks, as well as with the Romans of Nicaea and Constantinople, the Italian republics, and especially the Genoese.

     During the two centuries and a half in which it succeeded in subsisting,  the tiny Empire contributed greatly to the development of Christian civilization  in those distant parts, until then somewhat backward. In 1461 Trebizond was taken by assault by the troops of Mohammed II, and its last emperor, David, was exiled to  Adrianopole. He was soon obliged to choose between embracing Islam or forfeiting his life; he kept the faith and was executed together with six of his children. The seventh fled to the Peloponnesus where he founded the Comneni of Morea. From 1204 to 1462 Trebizond had, in all, twenty emperors.

  ΑυτοκρατορΙα πΑσης ΑνατολΗς ΙβΗρων και ΠερατεΙας

Τίτλος εικονικής πραγματικότητας

   Περατεία σημαίνει χώρα πέρα από την θάλασσα. Οι Βυζαντινοί ονόμαζαν Περατεία την περιοχή της χερσονήσου της Κριμαίας με τις ιστορικές πόλεις Χερσών και Κέρτς. Χίλια χρόνια νωρίτερα, στα χρόνια της βασιλικής δυναστείας του Μιθριδάτη (301-63 πΧ), η Σατραπεία του Πόντου διατηρούσε  κτήσεις στην Κριμαία οι οποίες όμως απωλέσθηκαν στην συνέχεια από τους Μογγόλους, Χαζάρους και Γενουάτες επιδρομείς. Η αναφορά  του  τίτλου στην Ιβηρία  υποδήλωνε τη συγγένεια και την πατροπαράδοτη φιλία των αυτοκρατορικών οίκων Γεωργίας και Τραπεζούντος. Η χρήση εξ άλλου του όρου "Πάσης Ανατολής" προσπαθεί να συμβολίσει μία ανύπαρκτη εκκλησιαστική επιρροή στην αχανή Ασία

   Συνολικά είκοσι ηγεμόνες κυβέρνησαν το κρατίδιο της Τραπεζούντας που διατήρησε την υποτυπώδη αυτονομία του επί 257 χρόνια μέχρι το 1461 οπότε καταλύθηκε οριστικά: 

Θάμαρ, βασίλισσα της Ιβηρίας. Ο στρατός της δημιούργησε το κράτος της Τραπεζούντας το 1204

1. Αλέξιος Α΄ Μεγαλοκομνηνός  (1204-1222)

2. Ανδρόνικος Α΄  Γίδας  (1222-1235)

3. Ιωάννης Α΄ Αξούχ (1235-1241)

4. Μανουήλ Α΄ Μεγαλοκομνηνός (1241-1263)

5. Ανδρόνικος Β΄ Μεγαλοκομνηνός (1263-1266)

6. Γεώργιος Α΄ (1266-1280)

7. Ιωάννης Β΄ (1280-1298 )

8. Αλέξιος Β΄ Μεγαλοκομνηνός (1298-1330)

9. Ανδρόνικος Γ΄ (1330-1332)

10. Μανουήλ Β΄  (1332)

11. Βασίλειος Α΄ (1332-1340)

12. Ειρήνη Παλαιολογίνα (1340-1341)

13. Αννα Αναχουτλού (1341-1342)

14. Ιωάννης Γ΄ Μεγαλοκομνηνός (1342-1344)

15. Μιχαήλ Α΄ (1344-1349)

16. Αλέξιος Γ΄ Κομνηνός (1349-1390)

17. Μανουήλ Γ΄ Κομνηνός (1390-1417)

18. Αλέξιος Δ΄ Κομνηνός (1417-1446)

19. Ιωάννης Δ΄ Καλοϊωάννης (1446-1458)

20. Δαβίδ Α΄ Κομνηνός (1458-1461)

  
      Ο πρώτος αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Μεγαλοκομνηνός διατήρησε αρχικά άριστες  σχέσεις με τους Σελτζούκους πληρώνοντας ετήσιο φόρο υποτέλειας. Ωστόσο στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του απώλεσε σημαντικό τμήμα των εδαφών του στην Παφλαγονία που κατελήφθηκαν από τον αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Βατάτζη με τον οποίο βρισκόταν σε διαρκή αντιπαλότητα. Το 1220 ο Σουλτάνος των Σελτζούκων Αλαεντίν Κεϊκουμπάτ πολιόρκησε την Τραπεζούντα αλλά μία σφοδρή ανεμοθύελλα τον ανάγκασε να υποχωρήσει. Λίγο αργότερα ο Σελτζούκος πολέμαρχος Εμίν Καρατεκίν κατέλαβε γιά μικρό διάστημα την Σινώπη, την Κασταμονού και το Τσανκιρί που βρίσκονται στα εδάφη της Παφλαγονίας. Λίγο αργότερα οι πόλεις αυτές ανακαταλήφθηκαν από το κράτος της Νίκαιας. Το 1398 ο Οθωμανός Σουλτάνος Γκιλντιρίμ Βαγιαζίτ κατέλαβε την Σινώπη στα δυτικά της Τραπεζούντας. Εκτοτε η Τραπεζούντα επιβίωσε πληρώνοντας φόρο υποτέλειας στους Οθωμανούς.      

   Το 1214 η Σινώπη που βρισκόταν στις ακτές της Παφλαγονίας,  κυριεύθηκε από το κράτος της Τραπεζούντας. Στην συνέχεια καταλήφθηκε από τους Σελτζούκους και το 1254 ανακαταλήφθηκε από τους ηγεμόνες της Τραπεζούντας. Το 1261 η Σινώπη καταλήφθηκε και πάλι από τους Σελτζούκους. Το 1296 ο Τουρκομάνος Μεχμέτ Πασάς, γυιός του Σουλεϊμάν Περβάν, ίδρυσε ανεξάρτητο κράτος στην Σινώπη. Το 1322 ο Τουρκομάνος ηγεμόνας της Κασταμονούς Σουλεϊμάν Πασάς προσάρτισε την Σινώπη στο κρατίδιό του. Στην εποχή του  η Κασταμονού  και η Σινώπη έγιναν σπουδαία πνευματικά κέντρα της Ισλαμικής κουλτούρας.

    Στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιωάννη Δ΄ Καλοϊωάννη (1446-1458), ο Οθωμανός Σουλτάνος Μουράτ Β΄ προσπάθησε χωρίς επιτυχία να καταλάβει την Τραπεζούντα. Το 1453 μετά την άλωση της Πόλης ο Καλοϊωάννης υποχρεώθηκε να πληρώσει φόρο υποτέλειας στον Σουλτάνο Μωάμεθ Πορθητή και χορήγησε άσυλο σε χριστιανούς φυγάδες από την Κωνσταντινούπολη. Βλέποντας το τέλος να πλησιάζει προσπάθησε να έλθει σε συμμαχία με τον Τουρκομάνο πολέμαρχο της δυναστείας Ασκονγιουνλούκ Ουζούν Χασάν Μπέη προσφέροντας την κόρη του Αικατερίνη ως σύζυγο. Παράλληλα συμμάχησε προσωρινά με τον Σουλτάνο των Ασκογιουνλούκ  Ιμπραήμ Καραμάνογλου.

    Το 1458 ο Καλοϊωάννης πέθανε αφήνοντας τον θρόνο στον αδελφό του Δαβίδ που έστειλε την ανηψιά του Αικατερίνη να παντρευτή τον Ουζούν Χασάν Μπέη. Η αδυναμία του Δαβίδ να πληρώσει τους συμφωνημένους φόρους υποτέλειας είχε σαν αποτέλεσμα την εκστρατεία του Σουλτάνου Μωάμεθ εναντίον του κράτους του. Πρώτη έπεσε η Αμάσεια, στην συνέχεια η Κασταμονού και η Σινώπη και τελικά η Τραπεζούντα κατελήφθη από τους Οθωμανούς Τούρκους στις 26 Οκτωβρίου 1461. Η πόλη γνώρισε μεγάλη οικονομική ακμή στα χρόνια των Οθωμανών. Ο Σελίμ υπήρξε κυβερνήτης της Τραπεζούντας πρωτού γίνει Σουλτάνος.

     Στις αρχές του 1461 η Σινώπη παραδόθηκε αμαχητί από τους Τουρκομάνους ηγεμόνες της στην Οθωμανό Σουλτάνο Μωάμεθ Πορθητή. Λίγους μήνες αργότερα παραδόθηκε και η Τραπεζούντα. Ο τελευταίος βασιλιάς Δαβίδ Α΄ Κομνηνός αιχμαλωτίσθηκε και σύρθηκε σιδηροδέσμιος στην Ιστάμπουλ. Ο λεγόμενος Πόντος έγινε γιά πάντα Τουρκικός.

   Η διοικητική οργάνωση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντος βασιζόταν σε Ρωμαϊκά πρότυπα (υποδιαίρεση σε 7 τομείς) αλλά υπήρχαν και Γεωργιανές επιδράσεις που αποδεικνύονται από τις κεντρόφυγες τάσεις των μεγάλων Ποντιακών οικογενειών απέναντι στο θρόνο. Ο καθένας από αυτούς τους τομείς είχε τους δικούς του στρατιώτες. Οι Ελληνο-Λαζοί άρχοντες των συνόρων τα φρουρούσαν με τις δικές τους δυνάμεις.  Ο στρατός ωστόσο είχε έντονες ανατολικές επιδράσεις, αφού και η πλειοψηφία των στρατιωτών ήταν Τζάννοι. Οι Μογγόλοι και οι Σελτζούκοι Ασπροπροβατάδες επηρέασαν την καθημερινή ζωή των ανακτόρων και τις διπλωματικές εξελίξεις αλλά δεν επέβαλαν νέες ιδιότυπες μορφές στην κοινωνική οργάνωση.

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ "ΠΑΣΗΣ ΛΑΖΙΚΗΣ"

   Η εκκλησιαστική Μητρόπολις του κρατιδίου αποκαλείτο Μητρόπολη Τραπεζούντας και πάσης Λαζικής. Ακόμα και σήμερα το αυτοαποκαλούμενο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως διατηρεί εικονικό (τιτουλάριο) επίσκοπο με  τίτλο "Μητροπολίτης Τραπεζούντας, Υπέρτιμος και Εξαρχος πάσης Λαζικής" παρά το γεγονός ότι οι χριστιανοί στην περιοχή του Πόντου έχουν εκλείψει εντελώς από το 1922.

ΕμφΥλιες διαμΑχες και ΛαζοτουρκικΗ επιΡΡοΗ

    Στα μέσα του 14ου αιώνα ξεσπά εμφύλιος πόλεμος  στην Τραπεζούντα ανάμεσα στους Αμυτζαράντους και στους πιστούς στην Κωνσταντινούπολη Σχολαρίους. Η σφαγή των πρώτων συντάραξε το μικροσκοπικό βασίλειο. Τα σύνορα φυλάσσονταν από εκχριστιανισμένους Λαζούς φεουδάρχες ο καθένας από τους οποίους είχε τους δικούς του στρατιώτες. Απώτερος σκοπός των Λαζών Ακριτών ήταν η παγίωση της τοπικής τους εξουσίας. Οι Μογγόλοι και οι Σελτζούκοι Ασπροπροβατάδες επηρέαζαν την καθημερινή ζωή των ανακτόρων και τις διπλωματικές εξελίξεις.

  Οι Λαζοί, αυτή η πολυάνθρωπη γηγενής φυλή που ζούσε στα μυθικά εδάφη της Κολχικής-μετέπειτα Πόντου,  έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία του κρατιδίου αποτελώντας την πλειοψηφία του πληθυσμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ιστορική αναφορά στο λεγόμενο "Χρονικό του Πανάρετου" μία από τις ελάχιστες πηγές της ιστορίας του κρατιδίου. Το  1349   στην ανώμαλη περίοδο μεταξύ Βασιλείου και Αλεξίου Γ΄ Κομνηνού, ο Βασίλειος ήλθε στην πρωτεύουσα και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν στο λιμάνι μαζί με τον Μητροπολίτη Τραπεζούντας δηλώνοντας  πίστη και υποταγή. Ομως την ίδια νύχτα ο λαός με την υποκίνηση της Λαζής πριγκήπισσας Αννας Αναχουτλού  κατόρθωσε να εκθρονίσει τον Μιχαήλ με την βοήθεια των Λαζών  και να αναβιβάσει στον θρόνο την Αννα Αναχουτλού.

  στρατΟς: ΜωσαϊκΟ  εθνοτΗτων 

   Ο στρατός της Τραπεζούντος ήταν μικρός. Αυτό ήταν λογικό, αφού ο συνολικός πληθυσμός του κρατιδίου ήταν 250.000 και οι κάτοικοι της πόλης της Τραπεζούντος ήταν 4.000 το 1438. Το 13ο αιώνα η αυτοκρατορία μπορούσε να προσφέρει (υποχρεωτικά κατόπιν συνθήκης) στους Σελτζούκους 200 λογχοφόρους ιππείς.  Το 1355 η απώλεια 400 ανδρών σε μάχη κατά των Τούρκων θεωρήθηκε μεγάλη καταστροφή. Σε μια άλλη αναμέτρηση κοντά στο Μαρμαρά το 1370 ο Αλέξιος ο Γ΄  Μέγαλοκομνηνός συνοδευόταν μόνο από 100 ιππείς. Το 1380 ο ίδιος αυτοκράτορας είχε μοιράσει σε 2 μέρη το στρατό του: Το 1ο μέρος αποτελείτο από 600 πεζούς και το 2ο από το ιππικό και το λοιπό πεζικό.

   Ο μεγαλύτερος στρατός των Τραπεζούντιων που καταγράφηκε το 1366, αποτελείτο από 2.000 ιππείς και πεζούς. Ομως  αυτό που οι Λαζοί Τραπεζούντιοι δεΝ διέθεταν σε αριθμούς, κατείχαν σε ποιότητα και πολεμική ορμή. Μία μουσουλμανική αναφορά του 1350 επιβεβαιώνει ότι ήταν “πολεμοχαρείς άνδρες και ατρόμητοι, αν και λιγοστοί και όχι άριστα εξοπλισμένοι, ηρωικοί σαν τρομερά λιοντάρια, που ποτέ δεν αφήνουν τη λεία τους να ξεφύγει”.

Ο στρατός της Τραπεζούντος συμπληρωνόταν και από δυνάμεις Τούρκων και Γεωργιανών συμμάχων, πολλοί  των οποίων ήσαν συγγενείς με την αυτοκρατορική οικογένεια, έχονταςείχαν παντρευτεί μέλη αυτής. Μια συμμαχία κατά των Οθωμανών περιελάμβανε (εκτός από τους Τραπεζούντιους) 5.000 Τούρκους Ασπροπροβατάδες, διάφορους Γεωργιανούς ηγεμόνες με 17.000 άνδρες, τον Σελτζούκο εμίρη της Κιλικίας με 2.000 άνδρες,    Κιρκασσιανούς και Αλανούς  εμίρηδες καθώς και τον Σελτζούκο εμίρη της Σινώπης και  Κασταμονούς με 400 κανόνια, 2.000 πυροβολητές και 10.000 άνδρες με τουρκικό εξοπλισμό

ΤουρκομΑνοι, ΣελτζοΥκοι και ΓενουΑτες

     Μέχρι τη μάχη του Κέζενταγκ (1243) και τη συντριβή των Σελτζούκων από τους Μογγόλους οι Τραπεζούντιοι  αντιμετωπίζουν με σχετική επιτυχία τη Σελτζουκική απειλή. Το 1254 ο Μανουήλ καταλαμβάνει τη Σινώπη που μένει στην κυριαρχία των Τραπεζούντιων ως το 1265.

  Οι Τουρκομάνοι αρχίζουν ν’ αποτελούν σημαντική απειλή γύρω στα 1280. Λίγο αργότερα εκμεταλλευόμενοι εσωτερικές διαμάχες ερημώνουν την πλούσια Χαλυβία γύρω από την Κερασούντα και λίγο αργότερα καταλαμβάνουν  την  Κερασούντα. Ο Αλέξιος Β'  τους κατανικά προσωρινά, αιχμαλωτίζει τον αρχηγό τους Κουσταγάνη και αναδιοργανώνει την άμυνα της αυτοκρατορίας.

   Μετά, εμφανίζονται στο προσκήνιο οι Γενουάτες, που στην αξίωσή τους να απαλλαγούν από τους δασμούς με απειλή να φύγουν από την αυτοκρατορία, ο Αλέξιος Β' απαντά με ευχές για κατευόδιο, αφού όμως πληρώσουν τους δασμούς. Οταν οι Γενουάτες αρχίζουν να ετοιμάζονται να φύγουν χωρίς να πληρώσουν, ο Αλέξιος Β΄ στέλνει Γεωργιανές δυνάμεις, για να τους συλλάβουν. Οι Γενουάτες τότε βάζουν φωτιά στην κεντρική συνοικία της Τραπεζούντος, αλλά η φωτιά καίει τα εμπορεύματά τους.

     Σε λίγο ξεσπά ανοικτός πόλεμος Γένουας-Τραπεζούντος. Ο Αλέξιος Β΄ μαζί με τον Τουρκομάνο Εμίρη της Σινώπης επιτίθεται στις Γενουατικές εγκαταστάσεις της Χερσώνας αλλά η κυριαρχία των Γενουατών στη θάλασσα τον αναγκάζει να συνάψει ειρήνη το 1314.  Το 1319 για αντιπερισπασμό  δίνει προνόμια  στους Βενετούς. Το 1332 ο Τούρκος εμίρης Παριάμης κάνει την πρώτη επίθεση στην Τραπεζούντα αλλά ηττάται. Το 1340 οι Τούρκοι της Άμιδος εκμεταλλευόμενοι εμφύλιες συγκρούσεις κάνουν δύο απευθείας επιθέσεις στην Τραπεζούντα, από τις οποίες η δεύτερη πετυχαίνει. Τότε πυρπολήθηκε η πόλη και σκοτώθηκαν πολλοί άμαχοι. Εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές συγκρούσεις οι Τούρκοι καταλαμβάνουν το 1346 τον Άγιο Ανδρέα και το Οίναιον αλλά το 1347 αποτυγχάνουν σε επίθεση κατά της Τραπεζούντος.

     Οι Γενουάτες φέρονται βάναυσα στον πληθυσμό της Χερσώνος και οι Τραπεζούντιοι αντιδρούν πολιορκώντας την Γενουατική συνοικία και σκοτώνοντας όσους Γενουάτες έπεσαν στα χέρια τους. Το 1348 οι Γενουάτες αντεπιτίθενται, καταλαμβάνουν την Κερασούντα και καταστρέφουν το μικρό Τραπεζούντιο στόλο, που στέλνεται για να τους αντιμετωπίσει. Οι Τραπεζούντιοι αντιδρούν καταστρέφοντας πάλι τη Γενουατική συνοικία της Τραπεζούντος. Η αποστολή ισχυρών Γενουατικών δυνάμεων αναγκάζει τον αυτοκράτορα Μανουήλ να συνθηκολογήσει και να δώσει πάλι στους Γενουάτες τα προνόμιά τους, ενώ για 7 μήνες οι Τραπεζούντιοι αποδεκατίζονται από λοιμό.

    Το 1349 ανεβαίνει στο θρόνο της Τραπεζούντος ο Αλέξιος Γ΄, που το 1351 νυμφεύεται τη Θεοδώρα Καντακουζηνή, συγγενή του Βυζαντινού αυτοκράτορα. Ο Αλέξιος έπειτα από σειρά μικρών εκστρατειών αποκαθιστά τη ειρήνη στην αυτοκρατορία. Οταν οι Βενετοί επιτίθενται στο Γενουατικό στόλο στο λιμάνι της Τραπεζούντος, ο Αλέξιος τους απομακρύνει δίνοντάς τους προνόμια. Στην συνέχεια ανανεώνει τις συμμαχίες με τους γειτονικούς Τουρκομάνους εμίρηδες και τους Γεωργιανούς με επιγαμίες και βοηθά στην ανάπτυξη του εμπορίου των γραμμάτων και των τεχνών. Οταν ο Ταμερλάνος καταλαμβάνει τη Γεωργία, ο Αλέξιος Γ΄ είναι στα τελευταία του.

    Το 1390 ο Μανουήλ, ο νέος αυτοκράτωρ, γίνεται φόρου υποτελής στους Μογγόλους. Το 1396 ανανεώνονται τα προνόμια των Βενετών, καθότι οι Γενουάτες διακόπτουν κάθε οικονομική συναλλαγή με την αυτοκρατορία. Το 1417 οι Γενουάτες απαιτούν οικονομική αποζημίωση για την καταστροφή των εγκαταστάσεών τους, που την καταβάλλει ο αυτοκράτωρ Αλέξιος Δ΄. Μετά την άνοδο του Ιωάννου Δ΄ στην εξουσία, οι Τουρκομάνοι του Αρταβίλη επιτίθενται.

   Οι Τραπεζούντιοι υπό την ηγεσία του πανσεβάστου Αλεξάνδρου αντιμετωπίζουν τους Τουρκομάνους στην Κορδύλη προσδοκώντας σε συνδυασμένη επίθεση από ξηρά και θάλασσα. Η θαλασσοταραχή όμως εμποδίζει το στόλο και έτσι οι δυνάμεις ξηράς μένουν μόνες και ηττώνται. Οι Τουρκομάνοι φτάνουν στην Τραπεζούντα, όπου έχει ξεσπάσει μεγάλη πυρκαϊά και  οι κάτοικοι φεύγουν πανικόβλητοι. Με  μεγάλη δυσκολία ο αυτοκράτωρ και  50 πιστοί μαχητές πετυχαίνουν ν’ απομακρύνουν τους Τουρκομάνους. Όταν οι κάτοικοι επιστρέφουν, ο αυτοκράτωρ αποκαλεί τους άρχοντες “γυναικωτούς , ανάνδρους και προδότες της πατρίδος”.

Η ΟθωμανικΗ κατΑκτηση

   Το 1442 η θαλασσοταραχή εμποδίζει τον οθωμανικό στόλο να καταλάβει την Τραπεζούντα. Η ανανέωση της συνθήκης του Μουράτ και η καταβολή τεραστίου χρηματικού ποσού ετησίως δεν εμποδίζουν το Μωάμεθ Β΄ να διατάξει το 1456 τον ναύαρχο  Χιτήρη να καταλάβει τη μαστιζομένη από λοιμό Τραπεζούντα. Ο αυτοκράτωρ Ιωάννης Δ΄  τον απομακρύνει με προσφορά πολλών χρημάτων αφού ο Χιτήρης παίρνει πολλούς δούλους.

   Ο Ιωάννης Δ΄ και ο αδελφός του Δαυίδ κινητοποιούνται, ενώνουν τους διαφόρους Τουρκομάνους εμίρηδες και τους Ασπροπροβατάδες (Σελτζουκικό φύλλο) και στέλλουν πρέσβεις στον πάπα Πίο Β΄, στο βασιλιά της Γαλλίας και στο Δούκα της Βουργουνδίας.

   Μπροστά στο ενδεχόμενο δραστηριοποίησης τέτοιας συμμαχίας ο Μωάμεθ Β΄ αντιδρά καίρια. Το 1461 κινείται κατά των διαφόρων Τουρκομανικών εμιράτων και της Τραπεζούντος με 60.000 ιππείς, 80.000 πεζούς και 300 πλοία. Αφού υποτάσσει τα  εμιράτα, στέλνει το στόλο του στην Τραπεζούντα και κατευθύνει το στρατό προς τους Σελτζούκους Ασπροπροβατάδες που συνθηκολογούν.

    Ο  "αυτοκράτωρ" Δαυίδ, αντέχει χωρίς ενισχύσεις  πολιορκία 32 ημερών. Τελικά αναγκάζεται να παραδοθή. Ο ανήλικος πρωτοβεστιάριος Γεώργιος Αμοιρούτζης, πικραμένος επειδή παραγκωνίσθηκε στην νόμιμη διαδοχή του θρόνου από τον θείο του Δαυίδ, ήταν αυτός που ασπάσθηκε τον Ισλαμισμό και κάλεσε τον Οθωμανικό στρατό να επέμβει. Ιστορικά θεωρείται προδότης και υπέυθυνος γιά την εκπόρθηση της Τραπεζούντας. Ο πορθητής Σουλτάνος  σύμφωνα με τη συνθήκη σέβεται την ζωή, την τιμή και την περιουσία των παραδοθέντων, επιτρέπει στους επιθυμούντες να φύγουν από την κατακτημένη πατρίδα τους και  εκχωρεί στο Δαυίδ και την οικογένειά του ισόβια τα έσοδα των Σερρών.

Το ΤΡΑΓΙκΟ τΕλος  των ΜεγαλοκομνηνΩν

"Απηγορεύθη επί ποινή θανάτου πάσα υπέρ αυτών μέριμνα. Αλλ` η τελευταία της Τραπεζούντος αυτοκρατόρισσα,  περιφρονήσασα του τυράννου Μωάμεθ την απειλήν, ως ποτέ η Αντιγόνη την του Κρέοντος, έσπευσεν εν τριχίνω ιματίω κρατούσα σκαπάνη. Αποτρέπουσα δι` όλης της ημέρας τα επερχόμενα σαρκοβόρα όρνεα, έσκαψε τάφον επελθούσης της νυκτός, εν ώ μόνη έθαψε κηδεύσασα τα δέκα περιπόθητα φιλτάτων σώματα"

   Μετά την πτώση της μίνι αυτοκρατορίας του, ο Δαυίδ αναχωρεί με την οικογένειά του για την περιοχή Στρυμόνα. Όλες οι αρχοντικές οικογένειες και κυρίως του Αμοιρούτζη, που ο Μωάμεθ τιμά, καθώς και πολλοί κάτοικοι μετοικούν στην Κωνσταντινούπολη.   1.500 νέοι αιχμάλωτοι από την Τραπεζούντα εντάσσονται στο σώμα των Γενιτσάρων  και πολλοί στο σώμα των Σπαχήδων.

    Το 1463 ο Δαυίδ συναντά κρυφά στην Αδριανούπολη, όπου έχει μεταφερθεί αυτός και η οικογένειά του με σουλτανικό βούλευμα, τον συγγενή του έκπτωτο Δεσπότη της Πελοποννήσου  Δημήτριο Παλαιολόγο. Αυτό θεωρείται από το Σουλτάνο συνωμοσία και έτσι ο Δαυίδ, ο αδελφός του Αλέξιος, ο ανεψιός του και 7 από τους 8 γιους του καταδικάζονται σε θάνατο και καρατομούνται.

  Μετά τον αποκεφαλισμό τους ο σουλτάνος Μωάμεθ απαγορεύει την ταφή των πτωμάτων, τα οποία όμως θάβει κρυφά μόνη της η σύζυγος του Δαυίδ Ειρήνη Παλαιολογίνα. Για την πράξη αυτή καταδικάζεται και αυτή σε αποκεφαλισμό εκτός και αν οι Πόντιοι καταβάλλουν 15.000 Δουκάτα. Η απαίτηση του Σουλτάνου ικανοποιήθηκε και η Ειρήνη ελευθερώνεται. Λίγο αργότερα  πεθαίνει  από  κατάθλιψη, αποτραβηγμένη  σε μιά αχυροκαλύβα, νηστεύοντας σε όλο το μικρό υπόλοιπο της ζωής της.

   Η Τραπεζούντα και η λιλλιπούτεια αυτοκρατορία της  κατάφερε να επιζήσει  δυόμισυ ολόκληρους αιώνες.  Οταν το 1461 τα οθωμανικά στρατεύματα του Μωάμεθ  Β'  του Πορθητού μπήκαν νικηφόρα στην πρωτεύουσα, τότε  έπεσε η αυλαία στην ιστορία του κρατιδίου. Αυτή η κατάκτηση σήμανε και το τέλος της  αυτοκρατορίας των αυτοαποκαλούμενων "Μεγάλων Κομνηνών". Ολόκληρη η Μικρά Ασία έγινε για πάντα Τουρκική

Γιά περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον αιματηρό τέλος των Βυζαντινών αυτοκρατόρων  κλικ   εδώ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

HOME: Πόντος και Πόντιοι: Προέλευση και εθνικότητα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ:  Yalani Pontos - Ψεύτικος Πόντος        

ΤΙΒΑΡΗΝΗ  550 πΧ:   Μιά Περσική Σατραπεία με αυτόχθονες λαούς στα εδάφη του μετέπειτα Πόντου

Γιατί ο Μέγας Αλέξανδρος δεν κατέλαβε τον Πόντο;  

ΣΑΤΡΑΠΕΙΑ ΠΟΝΤΟΥ:  Οι Περσικές καταβολές στα χρόνια του Μιθριδάτη

Μιθριδάτης Ευπάτωρ: Η ζωή και το  τέλος του Πέρση σατράπη που ίδρυσε το Ποντιακό κράτος

ΡΩΜΑΪΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: Πόντος Πολεμονιακός

Θεόδωρος  Γαβράς: Ενας Αρμένης αποστάτης στον θρόνο της Τραπεζούντας

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ: Ενας ψευδεπίγραφος τίτλος που δεν υπήρξε ποτέ

Γιατί οι Πόντιοι δεν επαναστάτησαν το 1821;

ΠΟΝΤΟΑΡΜΕΝΙΑ:  Πόντιοι και Αρμένιοι  δημιουργούν  εικονικό κράτος επί χάρτου το 1918

"ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ" : Οταν οι θύτες προσποιούνται τα θύματα

Μειοψηφία στο 20%  οι Πόντιοι στον Πόντο το 1915

ΛΑΖΟΙ:  Φυλετική ταύτιση με  Πόντιους

Ρωσσοπόντιοι και Ελληνοπόντιοι. Δύο καινοφανείς όροι χωρίς νόημα

Σατραπεία Πόντου ονομάσθηκε ο Ιστορικός Πόντος με  Τουρκικό διάταγμα  

Το  πρόβλημα της Ποντιακής μειονότητας στην Ελλάδα: Κράτος εν Κράτει  

      Copyright © 2002-2008    www.bulgarmak.org