Πρωτοφανής
γκάφα των Ελληνικών Αρχών
Bust of
Bulgarian patriarch erected in Voden (Edessa) by mistake
Εγκαινιάσθηκε από τον Υπουργό
Μακεδονίας-Θράκης Γεώργ. Πασχαλίδη
Ο Πατριάρχης Κ
ωσταντινούπολης Χρύσανθος Α΄ (1824-1826) ανέβηκε
στον θρόνο το 1824, σε 
εποχή που η Ελληνική επανάσταση βρισκόταν στο
κορυφωμά της και οι Τούρκοι προσπαθούσαν να την καταστείλουν. Παρέμεινε δύο χρόνια
στο ύπατο αξίωμα της ορθοδοξίας, στην συνέχεια καθαιρέθηκε από
τον Σουλτάνο και αντικαταστάθηκε
από τον Πατριάρχη Αγαθάγγελο (1826-1830). Τρία χρόνια νωρίτερα ο
προκάτοχός του Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ είχε απαγχονισθή δημόσια στην
πύλη του πατριαρχείου στην Ιστάμπουλ
θεωρούμενος υποκινητής της ελληνικής εξέγερσης.
Γιά αρκετά χρόνια ο τότε Σουλτάνος
Μαχμούτ Β΄ (1808-1839) διόριζε Πατριάρχες που δεν ανήκαν στο ελληνικό γένος
σαν αντιπερισπασμό στην ελληνική ανταρσία.
Την εποχή εκείνη ο θεσμός του Οικουμενικού
Πατριαρχείου δεν κάλύπτε μόνο Ελληνες αλλά τους ορθόδοξους όλων των Βαλκανίων (Βούλγαρους, Σέρβους κλπ).
Το ίδιο έγινε και με τον Χρύσανθο που ήταν Βούλγαρος και είχε γεννηθή στο χωριό Γκραματίκοβο (σημερινό Γραμματικό) 15 χιλιόμετρα δυτικά της Εδεσσας. Η καταγωγή του επισημαίνεται στην Βουλγαρική βιβλιογραφία και βεβαιώνεται ρητά στους Πατριαρχικούς Πίνακες του Αρχειοφύλακα Γεδεών αριθ. 688 που φυλάσσονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωσταντινουπόλεως στους οποίους αναφέρεται το εξής:
"Βούλγαρος στην καταγωγή ο
Χρύσανθος, γεννήθηκε στο Γκραματίκοβο της Μακεδονίας"
Τα παραπάνω στοιχεία φαίν
εται πως αγνούνται από τις ελληνικές Αρχές που με π
ρωτοβουλία
τοπικού συλλόγου Βλάχων έστησαν προτομή του Πατριάρχη Χρύσανθου στην περιοχή Εδεσσας. Η
τελετή πραγματοποιήθηκε την 12η Οκτωβρίου 1997 στο χωριό Κάτω Γραμματικό (Βουλγαρική ονομασία Ντόλνο Γκραματίκοβο) Εδεσσας και
τα αποκαλυπτήρια της προτομής έγιναν από τον τότε Υφυπουργό παρά τον
πρωθυπουργό και μετέπειτα Υπουργό Μακεδονίας Θράκης Γεώργιο Πασχαλίδη.
Ο κ. Πασχαλίδης
εκφώνησε λόγο εκθειάζοντας την προσωπικότητα του "Ελληνα" Πατριάρχη
παρ' όλο που είχε ενημερωθεί για το ατόπημα. Στην επίσημη ιστοσελίδα του
οικουμενικού Πατριαρχείου
(κλικ)
υπάρχει σύντομο βιογραφικό του Χρύσανθου στο οποίο
παραλείπεται εσκεμένα να αναφερθή η εθνική του καταγωγή. Αν και
το θέμα προβλήθηκε στα Βουλγαρικά ΜΜΕ το άγαλμα που φιλοτέχνησε
ο γνωστός Εδεσσαίος γλύπτης Κώστας Μίντσης
παραμένει στην θέση του και οι περαστικοί Βούλγαροι τουρίστες δεν παραλείπουν να
το επισκεφθούν.
ΕΤΗΣΙΑ ΦΙΕΣΤΑ
Από το 2000 διοργανώνονται στο χωριό Γραμματικό της Πέλλας, εκδηλώσεις προς τιμή
του Ελληνοποιημένου Βούλγαρου πατριάρχη Χρύσανθου με την επωνυμία ΧΡΥΣΑΝΘΕΙΑ
Η
ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ
Ηταν 10 Απριλίου
1821, ανήμερα του Πάσχα, όταν ανακοινώθηκε στον πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ ότι ο
σουλτάνος τον καθαίρεί και τον εξόριζει. Περίπου πενήντα Τούρκοι
τον οδήγησαν στο λιμάνι. Τον έβαλαν σε μια βάρκα και τον πήγαν στη φυλακή. Την
ίδια μέρα, πατριάρχης ανέλαβε ο μητροπολίτης Πισιδίας, Ευγένιος, που έμελλε να
πεθάνει τον επόμενο χρόνο. Μετά την τελετή οι Τούρκοι μετέφεραν τον Γρηγόριο
πίσω στο πατριαρχείο.
Τον κρέμασαν στη
μεσαία πύλη και τον άφησαν εκεί τρεις μέρες. Στις 13 Απριλίου, ξεκρέμασαν το
πτώμα του και το έριξαν στη θάλασσα να το φάνε τα ψάρια. Ομως αυτό βγήκε στην
επιφάνεια. Τρεις μέρες αργότερα, οι άνδρες ενός ελληνικού εμπορικού πλοίου με
ρωσική σημαία, το είδαν να πλέει στο νερό. Το ανέσυραν και το μετέφεραν στην Οδησσό, όπου
έφτασαν στις 11 Μαϊου.
Η σωρός του
πατριάρχη παρέμεινε άταφη, εκτεθειμένη σε λαϊκό προσκύνημα. Ο τσάρος Αλέξανδρος
διέταξε να ταφεί με τιμές. Η κηδεία του έγινε στις 17 Ιουνίου 1821.
Το 1871 τα οστά
του μεταφέρθηκαν στην Αθήνα και αποτέθηκαν σε τύμβο, στον μητροπολιτικό ναό.
Στις 10 Απριλίου 1921, εκατό χρόνια μετά τον θάνατό του, η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο. Η μνήμη του τιμάται στις 10 Απριλίου.
