WORLD WAR I : The Kajmakchalan battle  at Macedonian Front

	ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1916: Σε μία από τις   φονικότερες μάχες του Α΄ παγκοσμίου πολέμου   5.000  Σέρβοι στρατιώτες εξολοθρεύονται  από  Βουλγαρικά πυρά σε υψόμετρο 2.524 μ.  Στόχος των εμπολέμων, η Μακεδονία
1916: Σέρβοι στρατιώτες με την εθνική τους σημαία στα δάση του Καϊμακτσαλάν	Σε ανάμνηση της φονικής μάχης το Σερβικό παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία-Ηλιντεν δεσπόζει από το 1925 στην  κορυφή  του Καϊμακτσαλάν  στα  σύνορα Ελλάδας-Μακεδονίας. Οστά Σέρβων στρατιωτών και οβίδες πυροβολικού έχουν ενσωματωθή στην γοτθικού ρυθμού τοιχοποιϊα	Βούλγαρος στρατιώτης του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου εφορμά στο Μακεδονικό μέτωπο

ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ, ΥΨΟΚΟΡΦΗ ΗΛΙΝΤΕΝ  -  MOUNTAINPEAK Saint Elijah's Day

Каймакцалан Илинден

 ΜΑΚΑΒΡΙΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ -  A GRIM WAR MONUMENT

 Το μνημείο της επικής μάχης στην  κορυφή Ilinden του Καϊμακτσαλάν. Κατασκευάσθηκε από  Σέρβους το 1925/26 με την συναίνεση των τότε δικτατορικών κυβερνήσεων  Πάγκαλου-Κονδύλη δίπλα στην μεθοριακή γραμμή Ελλάδας-Σερβίας. Είναι στρατιωτικό παρεκκλήσι Κροατογοτθικού (Καθολικού)  ρυθμού αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία πού έζησε στο Ισραήλ τον 9ο αι. πΧ. και γιορτάζει κάθε χρόνο στις 2 Αυγούστου. Η γιορτή συμπίπτει με την επέτειο της αιματηρής εξέγερσης του Ilinden στην διάρκεια της οποίας οι Βουλγαρομακεδόνες εξεγέρθηκαν το 1903 κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας

Ο προφήτης Ηλίας έζησε ασκητικά  μέσα σε ορεινές σπηλιές, ενδεδυμένος με προβιές ζώων. Οταν ο βασιλιάς Achad εκτέλεσε μερικούς πιστούς του, εκείνος εναντιώθηκε επισείοντας στον βασιλιά την εκδικητική οργή του Θεού. Αργότερα οι ιερείς του παγανιστικού Θεού Μπάαλ προσπάθησαν να τον εξοντώσουν στο βουνό Carmel, ο Ηλίας  όμως διασώθηκε με την βοήθεια μίας πύρινης λαίλαπας που κατήλθε από τα ουράνια και κατέκαψε τους διώκτες του.

Η βασίλισσα του Ισραήλ Jesebel προσπάθησε στην συνέχεια να τον συλλάβει υποχρεώνοντας τον Ηλία να καταφύγει στην κορυφή του βιβλικού βουνού Horeb όπου πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του. Οταν έφθασε σε βαθειά γεράματα  ο προφήτης Ηλίας δεν πέθανε. Σύμφωνα με τους βιβλικούς θρύλους αναλήφθηκε στον ουρανό πάνω σε ένα πύρινο άρμα που τον οδηγούσαν άγγελοι οπλισμένοι με ρομφαίες σταλμένοι από τον Θεό

Στους αρχαίους Σλαβικούς θρύλους υπάρχει ταύτιση του προφήτη Ηλία με τον υπέρτατο Θεό των αρχαίων Σλάβων Perun. Ετσι ο Ηλίας εμφανίζεται στην συνείδηση των Σλαβικών φυλών σαν Θεός της θύελλας και της καταιγίδας, των κεραυνών και των αστραπών. Στις λαϊκές δοξασίες ο Ηλίας λαμβάνει την θέση του Θεού Perun και κατονομάζεται ως Ηλίας ο κεραυνοβόλος (Ilija Gromovnik) που κατευθύνει στους ουρανούς ένα πύρινο άρμα δαμάζοντας τα άγρια στοιχεία της φύσης

 Prophet Elias was a hero of faithfulness to God in Israel and a courageous prophet. He was an ascetic, clad in skins and a leather girdle, dwelling in mountain caves. He appeared abruptly when King Achad executed many priests of God, and announced to him God's vengeance. On Mt. Carmel, he overcame the priests of Baal by calling down fire from Heaven. He was persecuted by Jezebel and fled to Mt. Horeb where God consoled him, fed him with bread brought by ravens, and told him to appoint Elisha as his successor. St. Elias was carried into heaven in a fiery chariot, while his mantle fell on Elisha. He appeared along with Moses at Jesus' Transfiguration. His scroll reads, "See your son lives" to commemorate his raising of the widow's son by the power of and foreshadowing Christ's Resurrection

Εσωτερική όψη του μνημείου  στο όρος  Каймакцалан

       Στην είσοδο της εκκλησίας  μία μαρμάρινη Σερβική επιγραφή αναφέρει:

«Η εκκλησία αυτή είναι αφιερωμένη στα λιοντάρια που έβαλαν το στήθος τους στο κατώφλι της ελευθερίας»

   Στον προαύλιο χώρο, τα κολωνάκια είναι χτισμένα με οβίδες, για την περίφραξή  χρησιμοποιήθηκε το αγκαθωτό συρματόπλεγμα που τοποθέτησαν οι Βούλγαροι στρατιώτες για να παρεμποδίσουν την επέλαση των Σέρβων, ενώ στο  δάπεδο της εκκλησίας βρίσκονται κάλυκες Αυστριακών πυροβόλων Schneider, σε σχήμα σταυρού.

  Στο εσωτερικό  ένας μαρμάρινος αμφορέας  γράφει:

«Εδώ στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν, μέσα σε αυτόν την τεφροθήκη, βρίσκεται η χρυσή καρδιά ενός φίλου των Σέρβων, του Ελβετού Ράιτ»

  Μέσα στον αμφορέα φυλάσσεται η τέφρα του φιλοσέρβου Ελβετού δημοσιογράφου, Αρτσιμπαλ Ράϊτ, ο οποίος κατέγραψε τις πολεμικές προσπάθειες των Σέρβων στη διάρκεια του Α' Π. Π.  να καταλάβουν το βουνό από τους Βούλγαρους.

   Οταν πέθανε το 1929, οι Σέρβοι σε ένδειξη τιμής απόθεσαν τη στάχτη από την αποτεφρωμένη σωρό του στον Προφήτη Ηλία. Σε μικρή απόσταση υπάρχει υπόγειο κενοτάφειο γεμάτο με οστά Σέρβων πεσόντων.

Κάθε χρόνο στις 2 Αυγούστου  επισκέπτες από την Σερβία  καταθέτουν στεφάνια στο υπόγειο οστεοφυλάκειο των Σέρβων πεσόντων - Οι Βούλγαροι πεσόντες αγνοούνται

Η ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

   To 2004 η απόφαση της Μακεδονικής κυβέρνησης να ανακατασκευάσει το Σερβικό μαυσωλείο στην κορυφή  Ηλιντεν  του Καϊμακτσαλάν προκάλεσε  αντιδράσεις στην Βουλγαρία που ζήτησε κατασκευή κοινού κενοτάφιου για Σέρβους και Βούλγαρους πεσόντες.

  Το θέμα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο τριβής μεταξύ των δύο χωρών δεδομένου ότι στις μάχες του 1916 οι στρατοί Σερβίας και Βουλγαρίας βρέθηκαν αντιμέτωποι με στόχο την κατάληψη της Μακεδονίας.

    Το 2007 η Μακεδονική κυβέρνηση επέτρεψε την ανακατασκευή νεκροταφείου που περιέχει οστά Βούλγαρων στρατιωτών που έπεσαν στο Σερβικό έδαφος στην διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου.

   Στην σχετική τελετή παραβρέθηκε ο Βούλγαρος πρόεδρος  Γκεόργκυ Παρβάνωφ.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΟ ΒΟΥΝΟ - THE HAUNTED MOUNTAIN

KAJMAKCHALAN-Nitze: ΤΑ ΚΑΡΠΑΘΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

  Serbian memorial chapel of prophet Elias (ILINDEN) looms over bloody battlefields  atop  mt. Kajmakchalan highest peak. Bones of Serbian soldiers mixed with artillery shells are embedded into stone masonry. The chapel was  builted in 1925 on  borderline  separating Greece and Macedonia

ΜΝΗΜΕΙΟ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Στο γειτονικό υψίπεδο Dobro Polje οι περιξγητές μπορούν να περιεργασθούν ένα ανατιναγμένο Αμερικανικό θωρακισμένο μεταφοράς προσωπικού, λείψανο του εμφύλιου. Στην περιοχή είχε οχυρωθή από το 1947  η 10η Μακεδονική ταξιαρχία του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Το καλοκαίρι του 1948 μετά το κλείσιμο των Γιουγκοσλαβικών συνόρων από το "αποστάτη"  Τίτο, οι μαχητές του Δ.Σ. αντιμετώπισαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού που τους υποχρέωσαν να συμπτυχθούν στον Γράμμο. Σημειώνεται ότι ο Τίτο επέτρεψε την διείσδυση ελληνικών μονάδων στο Γιουγκοσλαβικό έδαφος βόρεια του Dobro Polje με σκοπό να κυκλώσουν τους αντάρτες

 ΣΕΡΒΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

Εφοδος  Βουλγάρων στο  Μακεδονικό μέτωπο

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ: ΤΟ ΒΕΡΝΤΕΝ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

The Serbο-Bulgarian confrontation over Macedonia

    Στην διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου 1914-1918, αναπτύχθηκαν τρία μέτωπα πολεμικών επιχειρήσεων. Στο  Δυτικό τομέα  οι συνασπισμένες Αγγλογαλικές δυνάμεις της ΕΝΤΕΝΤΕ CORDIALE (Εγκάρδια Συνενόηση) αντιπαρατάχθηκαν με τον Γερμανικό στρατό. Στο Ανατολικό μέτωπο ο Ρωσσικός στρατός αντιμετώπισε στις επαρχίες Γαλικίας και Ρουθηνίας τις  κεντρικές αυτοκρατορικές δυνάμεις της Αυστρουγγαρίας και Γερμανίας.

      Η κατάσταση στην τρίτη γραμμή αντιπαράταξης  που είχε αναπτυχθή στην  νότια Βαλκανική ήταν πιό περίπλοκη. Γιά περισσότερο από δύο χρόνια (1915-1918)  περισσότεροι από 1.000.000  στρατιώτες προερχόμενοι από δέκα διαφορετικά κράτη αντιπαρατάχθηκαν στην οροσειρά Καϊμακτσαλάν-Τζένα σε ένα τεράστιο τόξο οχυρωμάτων  που άρχιζε από την Αδριατική και κατέληγε στον κόλπο Ορφανού της Καβάλας. Αυτό ήταν το Μακεδονικό μέτωπο.

  Στην βόρεια πλευρά του μετώπου είχε παραταχθή ο αξιόμαχος Βουλγαρικός στρατός δυνάμεως 300.000 αντρών ενισχυμένος με επίλεκτες Γερμανικές και Αυστρουγγρικές δυνάμεις των λεγόμενων κεντρικών αυτοκρατοριών.  Στην νότια πλευρά αντιπαρατάχθηκαν οι συνασπισμένες δυνάμεις της ENTENΤΕ  CORDIALE (Εγκάρδια συνενόηση) με επικεφαλής Αγγλογαλλικά στρατεύματα και  συμμετοχή Σέρβων, Ρώσσων, Ιταλών και τελευταία Ελλήνων στρατιωτών του στασιαστή Βενιζέλου που είχε οργανώσει πραξικόπημα στην Θεσσαλονίκη. Οι συμμαχικές δυνάμεις που διοικούντο από Γάλλο αρχιστράτηγο έγιναν γνωστές ως  Στρατιά Ανατολής (Armee d' Orient)  

   Οι ιστορικές μάχες της περιόδου 1916-1918 διεξήχθηκαν σε πολύ μεγάλο υψόμετρο με αποκορύφωμα την πολύνεκρη μάχη του Καϊμακτσαλάν τον Σεπτέμβριο του 1916. Στην διάρκεια της φονικής αυτής μάχης δύο Σερβικές μεραρχίες αποδεκατίσθηκαν όταν εφόρμησαν  κατά των Βουλγαρικών οχυρώσεων στην κορυφή Προφήτης Ηλίας του όρους Νίτσε (Καϊμακτσαλάν) σε υψόμετρο 2.524 μ. και στο γειτονικό ύψωμα Στάμκωφ Γκρόμπ.

   Οκτώ μήνες νωρίτερα ο Σερβικός στρατός μετά την πανωλεθρία που είχε υποστή στις μάχες με τις  Αυστριακές στρατιές,  υποχώρησε σε κακή κατάσταση στα Αλβανικά παράλια απ' όπου μεταφέρθηκε με Αγγλογαλλικά πλοία αρχικά στην Κέρκυρα και στην συνέχεια στην Θεσσαλονίκη.

    Οι Σέρβοι ήσαν αυτοί που υπέστησαν  τις βαρύτερες απώλειες στις επιθετικές επιχειρήσεις που εξαπολύθηκαν το φθινόπωρο του 1916. Το διασυμμαχικό επιτελείο είχε  στόχο την διάσπαση των Βουλγαρικών  γραμμών στην κορυφογραμμή του όρους Νίτζε (Καϊμακτσαλάν) κατά μήκος των Ελληνοσερβικών συνόρων που είχαν χαραχθή τρία μόλις χρόνια νωρίτερα (1913) βάσει της Ελληνοσερβικής συνθήκης της Θεσσαλονίκης (Μάρτιος 1913) και της Ελληνοβουλγαρικής Συνθήκης του Βουκουρεστίου (Ιούλιος 1913).

ΣΕΡΒΟΙ  ΕΝΑΝΤΙΟΝ  ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

ΜΑΧΗ  ΣΥΜΒΟΛΩΝ

 Ο ΣερβικΟς ΑετΟς εναντΙον του ΒουλγαρικοΥ ΛΕοντα

ΠΡΩΤΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1914-1918

     Τον Αύγουστο του 1914 ξεσπά η μεγαλύτερη σύγκρουση της παγκόσμιας ιστορίας. Αφορμή  η δολοφονία του διαδόχου τoy Αυστροουγγρικού θρόνου  Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σεράγεβο της Βοζνίας την 15η Ιουνίου 1914, από τον εξτρεμιστή  Σέρβο φοιτητή Γκαβρίλο Πρίντσιπ. Η Βοζνία, πρώην Οθωμανική επαρχία, είχε προσαρτηθή στην Αυστρουγγαρία  τον Σεπτέμβριο του 1908.

   Οργανωτής της δολοφονίας ήταν η Σερβική εθνικιστική οργάνωση Ναρόντνα Οβράνα (Εθνική άμυνα) γνωστή και ως Μαύρη Χείρ (Crna Ruka) που θεωρούσε τον Αρχιδούκα Φερδινάνδο πρωτεργάτη της αντισερβικής στάσης της Αυστρουγγαρίας. Αρχηγός της οργάνωσης ήταν ο Σέρβος συνταγματάρχης Ντράγκοτιν Ντιμιτρίεβιτς, διοικητής της Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών του Σερβικού στρατού.

   Ο διάδοχος του Αυστροουγγρικού θρόνου επισκεπτόταν συμβολικά την Βοζνία επ' ευκαιρία της 525ης επετείου της ιστορικής  μάχης του Κοσσυφοπεδίου που διεξήχθηκε το 1389 μεταξύ Οθωμανών και Σέρβων. Στην επική εκείνη μάχη οι Σέρβοι υπό την ηγεσία του πρίγκηπα Λαζάρ παρ' όλο που δολοφόνησαν ύπουλα τον Τούρκο Σουλτάνο Μουράτ Α΄, υπέστησαν πανωλεθρία με αποτέλεσμα την πλήρη υποταγή της Βαλκανικής στην Οθωμανική αυτοκρατορία. 

   Την 15η Ιουλίου 1914  έναν μήνα μετά την δολοφονία του Αυστριακού πρίγκηπα, η Αυστρουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο κατά της Σερβίας.  Τέσσερις ημέρες αργότερα, την 19η Ιουλίου 1914 η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο κατά της Ρωσσίας. Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος είχε ξεσπάσει.  

     Ο  παγκόσμια αυτή σύρραξη που ξεκίνησε στην ευαίσθητη  περιοχή των Βαλκανίων, ήταν μιά σύγκρουση των δύο ιμπεριαλιστικών υπερδυνάμεων εκείνης της εποχής, της Αγγλογαλλικής και της Γερμανοαυστριακής με στόχο την εδαφική κυριαρχία στην Ευρώπη. Τα Βαλκάνια, η πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης,  αναδείχθηκαν σε ένα από τα κύρια θέατρα των συγκρούσεων λόγω της γεωστρατηγικής τους σημασίας.

    Ειδικότερα η Μακεδονία μετατράπηκε σε σκηνικό μιάς γιγαντιαίας αναμέτρησης στην οποία οι εμπόλεμοι συσσώρευσαν περισσότερο από 1.000.000 στρατιώτες.

    Η επική σύγκρουση που ακολούθησε κράτησε 2,5 χρόνια και κατέληξε στην ήττα της Γερμανοβουλγαρικής παράταξης, στην διάλυση της Αυστροουγγαρίας και στην ανακατανομή των Βαλκανικών εδαφών.

   Η Ελλάδα βγήκε κερδισμένη, προσάρτησε την Θράκη και επιχείρησε στην συνέχεια αποτυχημένη εισβολή στην καρδιά του Τουρκικού κράτους αφού πρώτα κατέλαβε την Σμύρνη στα Μικρασιατικά παράλια.  Η στρατιωτική πανωλεθρία που υπέστη ο Ελληνικός στρατός στην Τουρκία σφράγισε την εμπόλεμη δεκαετία 1912-1922   που τερματίσθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης την άνοιξη του 1923.

 ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΣΕΡΒΙΑ

Η ΤΡΙΠΛΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΓΓΛΟΓΑΛΩΝ: Ο αυτοκράτορας της Γερμανίας Γουλιέλμος Κάϊζερ, ο Σουλτάνος της Τουρκίας Μεχμέτ  και ο αυτοκράτορας της Αυστρουγγαρίας Φραγκίσκος Ιωσήφ

   Ενα μήνα ακριβώς μετά την δολοφονία του αρχιδούκα Φερνινάνδου, η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο κατά της Σερβίας. Την 30η Ιουλίου 1914 δύο Αυστροουγγρικές στρατιές με επικεφαλής τον στρατάρχη Ποτίορεκ εισβάλουν ξαφνικά στην Σερβία και έπειτα από συγκρούσεις που κράτησαν δύο μήνες εξαναγκάζουν τον Σερβικό στρατό σε υποχώρηση χωρίς σημαντικές απώλειες.

   Ακολουθεί μία περίοδος σχετικής στασιμότητας. Οι Σέρβοι αντεπετέθηκαν και απώθησαν τους Αυστριακούς σε δύο μεγάλες μάχες. Σε μία απ' αυτές συνέλαβαν 50.000 Αυστριακούς αιχμαλώτους Ουγγρικής καταγωγής.  

   Τον Σεπτέμβριο 1915  Βουλγαρικός στρατός δυνάμεως 300.000 ανδρών υπό τον  στρατηγό Φίλτσεφ, εισβάλει στα ελληνικά και Σερβικά εδάφη.  Στόχος η  Μακεδονία και η διέξοδος στο Αιγαίο. Εναν μήνα αργότερα, τον Οκτώβριο 1915,  ο Σερβικός στρατός δέχεται μία δεύτερη μεγάλη επίθεση 200.000 Γερμανοαυστριακών υπό την ηγεσία του Γερμανού στρατάρχη Μάκενσεν. Η ήττα των Σέρβων είναι αναπόφευκτη.

  Μετά από σκληρές συγκρούσεις τα λείψανα του Σερβικού στρατού αποτελούμενα από 140.000 άντρες υποχωρούν  προς την Αλβανία σέρνοντας μαζί τους 40.000 Ούγγρους αιχμάλωτους. Η Αλβανία που είχε συσταθή σαν κράτος έναν μόλις χρόνο νωρίτερα, δεν μπόρεσε να αντιπαρατάξει άμυνα στην Σερβική εισβολή. Δημιουργήθηκαν ωστόσο  σώματα ατάκτων Αλβανών ανταρτών που επιδόθηκαν σε δολιοφθορές κατά των Σέρβων. Οι άτυχοι Ούγγροι αιχμάλωτοι εξολοθρεύθηκαν μέχρι ενός από τις κακουχίες και την βαρβαρότητα των Σέρβων στρατιωτών, γεγονός που προκάλεσε σκληρά αντίποινα από τον Αυστριακό στρατό.

Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΛΕΜΩΝ

   Σε αντιπερισπασμό της Σερβικής πανωλεθρίας δύναμη 150.000 Αγγλογάλων αποβιβάζεται στην Θεσσαλονίκη τον ίδιο μήνα και οχυρώνεται στο λεγόμενο περιχαρακωμένο στρατόπεδο Θεσσαλονίκης (Thessaloniki entrenched camp). Το μεγαλύτερο μέρος της  σημαντικής αυτής στρατιωτικής δύναμης  μεταφέρθηκε από την χερσόνησο της Καλλίπολης μετά την αποτυχημένη απόβαση που επιχείρησε εκεί ο Αγγλικός στρατός. Σύντομα ενισχύθηκε από τέσσερις Γαλλικές μεραρχίες που μαζί με τους Αγγλους αποτέλεσαν την περίφημη Στρατιά Ανατολής (Armee d' Orient). Αρχηγός του Βρετανικού εκστρατευτικού σώματος ήταν ο στρατηγός Μέϊχον (Mahon).  Την 21η Απριλίου 1916 αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό  Μίλν (G. Milne).

    Η απόβαση των Αγγλογάλων γίνεται χωρίς την άδεια της ελληνικής κυβέρνησης που με πρωτοβουλία του βασιλέα Κωνσταντίνου εξακολουθεί να τηρεί πολιτική ουδετερότητας.

  Αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων  ορίζεται ο Γάλλος στρατηγός Μωρίς Σαράϊγ (Maurice Sarrail) που φθάνει στην Θεσσαλονίκη την 29η Σεπτεμβρίου 1915.  

    Ο Σαράϊγ που εκτελούσε εντολές του Γάλλου Αρχιστράτηγου Ζοφρ (Joffre) παρέμεινε στην Θεσσαλονίκη 2,5 χρόνια. Τον Δεκέμβριο 1917 αντικαταστάθηκε   από τον Γάλλο στρατηγό Γκιγιωμά ο οποίος αντικαταστάθηκε τον Ιούνιο 1918 από τον επίσης Γάλλο στρατηγό Φρανσέ ντ' Εσπεραί (Franchet d' Esperai). Ο τελευταίος  κατέφθασε στην Θεσσαλονίκη την 4η Ιουνίου 1918.

   Στο μεταξύ ο Βουλγαρικός στρατός που είχε καταλάβει ολόκληρη την Σερβική Μακεδονία, οργανώνει μία τεράστια αμυντική γραμμή χαρακωμάτων και πυροβολείων σε μεγάλο υψόμετρο, κατά μήκος της διαμφισβητούμενης Ελληνοσερβικής μεθορίου που είχε χαραχθή το 1913.

Ο ΣΕΡΒΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΔΙΑΦΕΥΓΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΣΩ ΑΛΒΑΝΙΑΣ

Δεκέμβριος 1915: Αφίσσα εποχής  απεικονίζει την Σερβική βασιλική οικογένεια να καταφεύγει με άμαξες στα δυσπρόσιτα βουνά της Αλβανίας, καταδιωκόμενη από τον Βουλγαρικό στρατό. Ο Σέρβος βασιλέας Πέτρος Β΄ Καραγκιόρτζεβιτς με τον διάδοχο Αλέξανδρο Β΄ συνοδεύονται από τον πρωθυπουργό Νίκολα Πάσιτς και τον αρχιστράτηγο Ραντομίρ Πούτνικ

Πέτρος Α΄ Καραγκιόργκεβιτς: Βασιλέας της Σερβίας

Αλέξανδρος Β΄ Καρατζόρτζεβιτς, αντιβασιλέας Σερβίας

  Στις 12 Οκτωβρίου 1915 η 3η Βουλγαρική στρατιά υπό τον στρατηγό Τσέκωφ καταλαμβάνει τα Σκόπια. Οι Σέρβοι πιεζόμενοι ταυτόχρονα  από Γερμανούς και  Βούλγαρους υποχωρούν άτακτα προς τα δυτικά και βρίσκουν καταφύγιο στα δυσπρόσιτα  βουνά της Αλβανίας. Μαζί τους σέρνουν  40.000  Ούγγρους αιχμαλώτους που είχαν συλληφθή στις μάχες του 1914 κοντά στο Βελιγράδι.

  Τον Δεκέμβριο 1915 οι Σέρβοι εισβάλουν στο Αλβανικό έδαφος από δύο σημεία. Επειτα από αγωνιώδη πορεία διασώζονται στα Αλβανικά παράλια  140.000 στρατιώτες, κυρίως νεοσύλλεκτοι, και λίγοι πρόσφυγες  με επικεφαλής τον αρχιστράτηγο Βοεβόδα Πούτνικ και τον νεαρό πρίγκηπα-διάδοχο Αλέξανδρο Καραγκιόργκεβιτς, γυιό του βασιλιά Πέτρου της Σερβίας.  

    Στην διαδρομή αυτή, ο Σερβικός στρατός έζησε μια από τις μεγαλύτερες συμφορές της ιστορία του. Στην επίσημη αναφορά του  στρατηγού Μπόζινταρ Τέρζιτς, προς τον πρωθυπουργό της Σερβίας Νίκολα Πάσιτς, αναφέρεται ότι στην Αλβανία χάθηκαν 243.877 άνθρωποι, από πείνα, τον δριμύ χειμώνα, και τις επιθέσεις Αλβανών ατάκτων που αντιστάθηκαν στην Σερβική εισβολή. 

   Από την πλευρά τους οι Σέρβοι συμπεριφέρθηκαν απάνθρωπα στους 40.000 Αυστριακούς αιχμαλώτους  που έσερναν μαζί τους. Οι περισσότεροι πέθαναν από την κακομεταχείρηση και τις κακουχίες ενώ αρκετές χιλιάδες εκτελέσθηκαν. 

  Σε αντίποινα ο Αυστριακός στρατός     απαγχόνισε εκατοντάδες Σέρβους άτακτους (Τσέτνικ) που διενεργούσαν δολιοφθορές στα μετόπισθεν. 

Προπαγανδιστικό πόστερ γιά την διάσωση του Σερβικού στρατού

Η  Υποχώρηση του Σερβικού στρατού στα βουνά της Αλβανίας

   Οι Αυστροουγγρικές δυνάμεις υπό τον στρατηγό Κέβες εισέβαλαν στο Αλβανικό έδαφος επιδιώκοντας την ολοκληρωτική εξολόθευση του Σερβικού στρατού. Προ του κινδύνου ο Αγγλογαλλικός στόλος αφού πρώτα κατέλαβε την Κέρκυρα, προσεγγίζει τα Αλβανικά παράλια και μεταφέρει από την Αυλώνα, το Δυράχειο, το Σκαντάρ  και άλλα λιμάνια 152.000 Σέρβους στρατιώτες και πρόσφυγες στο λιμάνι Γουβιά της Κέρκυρας. Μέρος του Σερβικού στρατού μεταφέρθηκε στην Μπιζέρτα της Τύνιδας.

   Η Ελληνική κυβέρνηση Θεοτόκη διαμαρτυρήθηκε γιά την κατάληψη της Κέρκυρας χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Η μεταφορά  κράτησε 35 ημέρες, άρχισε την 5η Ιανουαρίου και τερματίσθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 1916. Ο Σερβικός στρατός βρισκόταν σε ελεεινή κατάσταση μαστιζόμενος από μολυσματικές ασθένειες. Μόνο μέσα σε ένα μήνα πέθαναν στο ελληνικό έδαφος 3.700 Σέρβοι από τύφο, δυσεντερία και  κακουχίες.

  Η ταφή των νεκρών αρχικά γινόταν στην Κέρκυρα στην συνέχεια όμως τα πτώματα ερίπτοντο στα ανοιχτά της  Αδρατικής από  Γαλλικό πλοίο. Στο διάστημα 29 Μαρτίου έως 17 Μαϊου υπό την προστασία του συμμαχικού στόλου τα υπολείματα του Σερβικού στρατού μεταφέρονται ατμοπλοϊκά μέσω Πατρών στην Χαλκιδική όπου αρχίζουν να αναδιοργανώνονται.